Działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne kwasu acetylosalicylowego polega na nieodwracalnym hamowaniu cyklooksygenazy, enzymu odpowiadającego za syntezę prostanoidów (prostaglandyny E2 (PGE2), prostaglandyny I2 (PGI2) i tromboksanu A2) z kwasu arachidonowego. Poprzez hamowanie syntezy tromboksanu A2 w trombocytach, kwas acetylosalicylowy hamuje także agregację płytek krwi.
Po podaniu doustnym kwas acetylosalicylowy w formie dożołądkowej wchłaniany jest szybko i całkowicie. W trakcie i po wchłonięciu przekształca się w główny metabolit, kwas salicylowy. Maksymalne stężenie kwasu acetylosalicylowego we krwi występuje po 10-20 minutach, a kwasu salicylowego po 0,3-2 godzinach. Z kolei kwas ascetylosalicylowy w tabletkach dojelitowych wchłania się dopiero po 3-6 godzinach a stężenie maksymalne we krwi (12,7 μg/ml przy dawce 150 mg) osiągane jest po 6 godzinach. Pokarm opóźnia wchłanianie, ale nie wpływa na biodostępność.
Kwas acetylosalicylowy i kwas salicylowy są szybko i efektywnie dystrybuowane do tkanek. Wiązanie z białkami osocza zależy od stężenia albumin.
Kwas acetylosalicylowy jest częściowo metabolizowany już podczas wchłaniania, metabolizm zachodzi też w surowicy, erytrocytach, wątrobie oraz mazi stawowej. Jego intensywność zależy głownie od enzymów wątrobowych. Głównymi metabolitami są kwas salicylowy sprzężony z glicyną (kwas salicylurowy), eter i ester glukuronidowy kwasu salicylowego (fenylosalicylan glukuronidu i acetylosalicylan glukuronidu) oraz kwas gentyzynowy w postaci wolnej i sprzężonej z glicyną.
Kwas salicylowy i jego metabolity są wydalane głównie przez nerki w ciągu 24-72 godzin. Tylko około 1% dawki doustnej kwasy acetylosalicylowego wydalany jest z moczem w postaci niezhydrolizowanej substancji.
⚠️ Ostrzeżenia
Należy zachować ostrożność, stosując kwas acetylosalicylowy w okresie karmienia piersią, w przypadku nadwrażliwości na NLPZ, podczas równoczesnego stosowania leków przeciwzakrzepowych oraz ibuprofenu, u pacjentów z niewydolnością nerek bądź wątroby a także u pacjentów z chorobą wrzodową lub krwawieniami z przewodu pokarmowego. Pacjenci z astmą oskrzelową, przewlekłymi chorobami układu oddechowego i alergiami powinny stosować kwas acetylosalicylowy ostrożnie ze względu na możliwość wywołania przez niego skurczu oskrzeli i reakcji nadwrażliwości. Ze względu na działanie antyagregacyjne, kwas acetylosalicylowy może powodować wydłużenie czasu krwawienia po zabiegach chirurgicznych. Jego stosowanie powinno być zawieszone na 5 dni przed planowanym zabiegiem. U pacjentów ze skłonnością do krwawień (hemofilia, niedobór witaminy K) i przyjmujących leki przeciwzakrzepowe (pochodne kumaryny lub heparyna w większych dawkach) kwas acetylosalicylowy może być stosowany po rozważeniu potencjalnych korzyści i ryzyka. Nawet małe dawki zmniejszają wydalanie kwasu moczowego, co u niektórych pacjentów może wywołać napad dny moczanowej. Długotrwałe przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego może powodować bóle głowy. Kwas acetylosalicylowy może wpływać na płodność kobiet.Kwas acetylosalicylowy potęguje hipoglikemizujące działanie niektórych leków przeciwcukrzycowych z grupy sulfonylomocznika jak na przykład glibenklamidu, gliklazydu, glimepirydu, glipizydu czy glikwidonu poprzez wypieranie ich połączeń z białkami osocza. Nasila działanie insuliny. Dawki kwasu powyżej 4 gramów na dobę nasilają wydalanie z organizmu kwasu moczowego, dawki poniżej 3 gramów hamują jego wydalanie. Może znacznie zmienić się działanie leków przeciwdnawych jak na przykład probenecyd czy benzobromaron. Może zmniejszać wydalanie digoksyny przez nerki, przez co może się zwiększyć jej stężenie. Jednoczesne stosowanie z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi może nasilić ich toksyczne działanie na przewód pokarmowy oraz nerki. Zwiększa ryzyko powstawania wrzodów żołądka i/lub dwunastnicy, oraz krwawienia. Glikokorykosteroidy stosowane łącznie z kwasem mogą zwiększać ryzyko uszkodzenia przewodu pokarmowego oraz zmniejszać stężenie salicylanów w osoczu. Leki trombolityczne, przeciwagregacyjne jak tiklopidyna, przeciwzakrzepowe jak na przykład pochodne kumaryny, heparyna mogą zwiększyć swoje toksyczne działanie. Może wydłużyć się czas krwawienia, ryzyko krwotoków. Kwas acetylosalicylowy może zmienić działanie leków moczopędnych. Działa antagonistycznie do spironoloaktonu. Dawki kwasu powyżej 3 gramów na dobę zmniejszają filtrację kłębuszkową, zmniejsza się wydalanie sodu oraz wody. Zmniejsza działanie furosemidu oraz może nasilić jego działanie ototoksyczne. Wodoroweglan sodu zwiększa wydalanie salicylanów z organizmu. Kwas może zmniejszać hipotensyjne działanie inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACE) jak na przykład kaptoprylu, enalaprylu, peryndoprylu i innych. Łączne stosowanie z fenytoiną powoduje zwiększenie siły jej działania. Stosowany z kwasem walproinowym zwiększa jego stężenie w osoczu poprzez wypieranie go z połączeń białkowych co może skutkować zwiększeniem działań niepożądanych. Kwas walproinowy nasila działanie antyagregacyjne kwasu acetylosalicylowego. Metamizol zmniejsza działanie antyagregacyjne kwasu dlatego należy zachować ostrożność u pacjentów leczonych małymi dawkami kwasu i metamizolem. Łączenie z inhibitorami anhydrazy węglanowej jak np. acetazolamidem może doprowadzić do zmniejszenia ich wydalania, zatrucia salicylanami, groźnej kwasicy oraz działań toksycznych na OUN. Metoklopramid nasila wchłanianie kwasu z przewodu pokarmowego. Kwas acetylosalicylowy może nasilać działania niepożądane rzadko już stosowanych sulfonamidów.
