Grupa farmakoterapeutyczna: leki hamujące wytwarzanie kwasu moczowego, kod ATC: M04AA01
Allopurynol jest inhibitorem oksydazy ksantynowej. Allopurynol i jego główny metabolit, oksypurynol, zmniejszają stężenie kwasu moczowego w osoczu i w moczu poprzez hamowanie oksydazy ksantynowej — enzymu katalizującego utlenianie hipoksantyny do ksantyny oraz ksantyny do kwasu moczowego. Poza zahamowaniem katabolizmu puryn u niektórych, choć nie u wszystkich pacjentów z hiperurykemią dochodzi do zmniejszenia biosyntezy puryn de novo w mechanizmie ujemnego sprzężenia zwrotnego hamującego fosforybozylotransferazę hipoksantynowo-guaninową. Do pozostałych metabolitów allopurynolu należą allopurynolo-rybozyd i oksypurynolo-7-rybozyd.
Ostrzeżenia
Zespół nadwrażliwości, SJS i TEN
Nadwrażliwość na allopurynol może przybierać wiele postaci, w tym wysypki plamisto-grudkowej, zespołu nadwrażliwości (znanego również jako DRESS) oraz zespołu Stevensa-Johnsona (SJS)/toksycznej nekrolizy naskórka (TEN).
Reakcje te są rozpoznaniami klinicznymi i są rozpoznawane na podstawie objawów klinicznych. W razie wystąpienia takich reakcji w jakimkolwiek momencie leczenia allopurynol należy niezwłocznie odstawić. U pacjentów z zespołem nadwrażliwości oraz SJS/TEN allopurynolu nie wolno stosować ponownie. W przypadku rozwoju nadwrażliwych reakcji skórnych korzystne może być podanie kortykosteroidów.
Allel HLA-B*5801
Wykazano, że obecność allelu HLA-B*5801 wiąże się z ryzykiem rozwoju zespołu nadwrażliwości oraz SJS/TEN związanych ze stosowaniem allopurynolu. Częstość występowania allelu HLA-B*5801 znacznie różni się w poszczególnych grupach etnicznych: w populacji chińskiej Han wynosi do 20%, w populacji tajskiej 8–15%, w populacji koreańskiej około 12%, a w populacji japońskiej i europejskiej 1–2%.
Przed rozpoczęciem leczenia allopurynolem należy rozważyć wykonanie badania przesiewowego w kierunku obecności allelu HLA-B*5801 u pacjentów z podgrup o znanej dużej częstości jego występowania. Przewlekła choroba nerek może dodatkowo zwiększać ryzyko u tych pacjentów. Jeśli genotypowanie u pacjentów pochodzenia chińskiego Han, tajskiego lub koreańskiego jest niedostępne, przed rozpoczęciem terapii należy dokładnie ocenić korzyści z leczenia i rozważyć, czy przeważają one nad możliwym większym ryzykiem. Stosowanie genotypowania nie jest ustalonym postępowaniem w innych populacjach pacjentów.
Jeżeli jednak wiadomo, że pacjent jest nosicielem allelu HLA-B*5801 (zwłaszcza u pacjentów pochodzenia chińskiego Han, tajskiego lub koreańskiego), leczenia allopurynolem nie należy rozpoczynać, o ile istnieją inne odpowiednie możliwości terapeutyczne oraz o ile spodziewana korzyść z leczenia nie przewyższa jego ryzyka. Należy szczególnie starannie monitorować możliwe objawy zespołu nadwrażliwości lub SJS/TEN i poinformować pacjenta o konieczności natychmiastowego przerwania leczenia w razie wystąpienia pierwszych objawów. U pacjentów, u których stwierdzono brak allelu HLA-B*58:01, nadal istnieje małe ryzyko SJS/TEN.
SJS/TEN mogą mimo to wystąpić u pacjentów, u których stwierdzono brak allelu HLA-B*5801, bez względu na ich pochodzenie etniczne.
Zaburzenia czynności wątroby lub nerek
U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek konieczne jest podawanie mniejszych dawek (patrz punkt
4.2
). Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym lub niewydolnością serca, leczeni na przykład lekami moczopędnymi lub inhibitorami ACE, mogą mieć jednocześnie zmniejszoną czynność nerek, dlatego w tej grupie należy stosować allopurynol z ostrożnością.
Przewlekła niewydolność nerek i jednoczesne stosowanie leków moczopędnych (w tym tiazydowych) może prowadzić do zwiększonego ryzyka wywołanych allopurynolem SJS/TEN oraz innych ciężkich reakcji nadwrażliwości. Pacjentów należy uważnie monitorować, a w razie stwierdzenia zaburzeń czynności nerek konieczne może być dostosowanie dawki allopurynolu (patrz punkt
4.2
).
Bezobjawowa hiperurykemia
Bezobjawowa hiperurykemia sama w sobie nie jest ogólnie uznawana za wskazanie do stosowania allopurynolu. Odpowiednia podaż płynów i modyfikacja diety wraz z leczeniem przyczyny podstawowej mogą skorygować ten stan.
Ostry napad dny moczanowej
Leczenia allopurynolem nie rozpoczyna się, dopóki ostry napad dny moczanowej całkowicie nie ustąpi, ponieważ mogłoby to wywołać kolejne napady.
Na początku leczenia allopurynolem, podobnie jak w przypadku leków urykozurycznych, mogą być wywoływane napady dnawego zapalenia stawów. Z tego względu wskazane jest podawanie profilaktyki w postaci odpowiedniego leku przeciwzapalnego lub kolchicyny przez okres co najmniej jednego miesiąca. Szczegółowe informacje dotyczące odpowiedniego dawkowania oraz środków ostrożności i ostrzeżeń należy znaleźć w piśmiennictwie.
Jeżeli u pacjentów leczonych allopurynolem dojdzie do ostrego napadu, należy kontynuować leczenie w tych samych dawkach, jednocześnie lecząc ostry napad odpowiednim lekiem przeciwzapalnym.
Należy unikać jednoczesnego stosowania allopurynolu z 6-merkaptopuryną lub azatiopryną, ponieważ zgłaszano przypadki zakończone zgonem (patrz punkt
4.5
).
Podawanie allopurynolu należy niezwłocznie przerwać w razie wystąpienia wysypki lub innych objawów nadwrażliwości (patrz punkt
4.8
).
Złogi ksantynowe
W stanach, w których częstość powstawania moczanów jest znacznie zwiększona (np. choroba nowotworowa i jej leczenie, zespół Lescha-Nyhana), w rzadkich przypadkach bezwzględne stężenie ksantyny w moczu może wzrosnąć do tego stopnia, że umożliwi tworzenie się złogów w drogach moczowych. Ryzyko to można zminimalizować przez odpowiednie nawodnienie w celu uzyskania optymalnego rozcieńczenia moczu.
Wpływ na kamienie nerkowe zbudowane z kwasu moczowego
Odpowiednie leczenie allopurynolem doprowadzi do rozpuszczenia dużych kamieni miedniczki nerkowej zbudowanych z kwasu moczowego, z bardzo małym prawdopodobieństwem zaklinowania się w moczowodzie.
Podczas leczenia nerkowych kamieni dnawych i kamieni z kwasu moczowego objętość wytwarzanego moczu powinna wynosić co najmniej dwa litry na dobę, a pH moczu należy utrzymywać w zakresie 6,4–6,8.
Zaburzenia tarczycy
U pacjentów długotrwale leczonych allopurynolem (5,8%) w długoterminowym otwartym badaniu przedłużonym obserwowano zwiększone stężenia TSH (>5,5 μIU/ml). Podczas podawania allopurynolu pacjentom ze zmienioną czynnością tarczycy konieczna jest ostrożność.
Nietolerancja laktozy
Ten produkt leczniczy zawiera laktozę. Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami tolerancji galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni stosować tego produktu leczniczego.