Mannitol to węglowodan, który w organizmie gromadzi się głównie w przestrzeni pozakomórkowej. Po podaniu dożylnym lek zwiększa ciśnienie osmotyczne płynu pozakomórkowego, co prowadzi do przenikania wody z wnętrza komórek do płynu śródmiąższowego i osocza. W efekcie dochodzi do obniżenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego, obniżenia ciśnienia wewnątrz gałki ocznej i minimalizowania obrzęków. Mannitol z krwi przechodzi do kanalików nerkowych, gdzie ulega filtracji kłębuszkowej. Miejscem działania leku jest kanalik bliższy i pętla Henlego nefronu. Lek praktycznie nie podlega wchłanianiu zwrotnemu do krwi, zwiększa ciśnienie osmotyczne przesączu kłębuszkowego, przechodzi do dalszej części nefronu i zostaje wydalony jako mocz ostateczny. Lek zwiększa objętość płynów krążących i zapobiega niewydolności nerek. Działanie leku opiera się również na uwalnianiu prostaglandyny E2i prostacykliny, wzroście klirensu mioglobiny, fosforanów i kwasu moczowego. Mannitol działa także jako "zmiatacz" wolnych rodników zmniejszając stres oksydacyjny. Mannitol prawdopodobnie zwiększa ciśnienie osmotyczne w nabłonku dróg oddechowych powodując przejście wody do przestrzeni zewnątrzkomórkowej, co zapewnia zmniejszenie lepkości wydzieliny dróg oddechowych w płucach i ułatwione jej usunięcie.
Maksymalne stężenie mannitolu po podaniu wziewnym pojawia się w ciągu 1,5 ± 0,5 godziny.
Mannitol jest dystrybuowany niemal wyłącznie w przestrzeni zewnątrzkomórkowej.
Mannitol jest wydalany w postaci niezmienionej głównie przez nerki. Zaledwie 10% dawki leku może ulec wchłonięciu zwrotnemu z kanalika nerkowego do krwi. Okres półtrwania leku w fazie eliminacji wynosi około 4-5 h i może ulec wydłużeniu u pacjentów z niewydolnością nerek nawet do 36 h.
⚠️ Ostrzeżenia
W przypadku wystąpienia objawów nadwrażliwości należy natychmiast przerwać podawanie leku.U części pacjentów występowały objawy zatrucia ośrodkowego układu nerwowego (senność, dezorientacja, śpiączka). Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. Odnotowano również zgony. Wysokie stężenia mannitolu mogą powodować przenikanie leku przez barierę krew-mózg i zwiększać ryzyko zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej płynu mózgowo-rdzeniowego. U osób z uszkodzoną barierą krew-mózg istnieje większe prawdopodobieństwo zwiększenia obrzęku mózgu. Szczególnie w tej grupie pacjentów należy uwzględnić możliwość ponownego wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego w ciągu kilku godzin po zastosowaniu leku (efekt z odbicia).Zastosowanie dużych dawek mannitolu może zainicjować rozwój odwracalnej niewydolności nerek. W skrajnych przypadkach duże dawki mannitolu niosą ryzyko trwałej lub nawet schyłkowej niewydolności nerek. Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z uprzednio stwierdzoną niewydolnością nerek i stosujący inne leki nefrotoksyczne. Należy uważnie monitorować, czy ilość wydalanego moczu nie ulega zmniejszeniu.Rozpoczęcie leczenia mannitolem u osób ze wstrząsem i zaburzeniami czynności nerek wymaga uprzedniego wyrównania objętości i stężenia elektrolitów.Przed rozpoczęciem podawania mannitolu należy ocenić wydolność układu sercowo-naczyniowego, ponieważ duże dawki i szybkie podawanie leku mogą powodować rozwój lub pogorszenie zastoinowej niewydolności serca. Należy również kontrolować czynność oddechową i ciśnienie żylne ośrodkowe.Mannitol może powodować zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej i zaburzenia elektrolitowe (hipernatremia / hiponatremia, nadmierne odwodnienie, hiperkaliemia / hipokaliemia).Nie należy podawać mannitolu jednocześnie z krwią (ryzyko pseudoaglutynacji).Zwiększone ryzyko nasilenia przepływu mózgowego krwi i krwawienia pooperacyjnego występuje u osób po zabiegach neurochirurgicznych.Stosując lek w postaci inhalacji należy zwracać uwagę na objawy świadczące o skurczu oskrzeli i przeanalizować stosunek korzyści do ryzyka. Mannitol podawany wziewnie może powodować nasilone krwioplucie, które wskazuje na konieczność przerwania stosowania leku. Należy poinformować lekarza prowadzącego o wystąpieniu uporczywego kaszlu podczas leczenia mannitolem wziewnym.
PillsCard reference image