Grupa farmakoterapeutyczna: leki przeciwżylakowe, środki sklerotyzujące do wstrzykiwań miejscowych. Kod ATC: C05BB02
Mechanizm działania
Lauromakrogol 400 uszkadza śródbłonek naczyń w sposób zależny od stężenia i ilości podanego preparatu.
Działanie farmakodynamiczne
Za pomocą opaski uciskowej zakładanej po sklerotyzacji żylaków uszkodzone ściany naczyń są dociskane do siebie, co zapobiega nadmiernemu wytwarzaniu skrzeplin oraz rekanalizacji skrzepliny pierwotnie utworzonej na ścianie naczynia.
Dzięki temu dochodzi do pożądanego przekształcenia w tkankę włóknistą i sklerotyzacji.
Lauromakrogol 400 wykazuje ponadto miejscowe działanie znieczulające i w ograniczonym obszarze odwracalnie hamuje pobudliwość receptorów oraz przewodnictwo czuciowych włókien nerwowych.
Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania
Sklerotyzacja żylaków
Dla preparatu Aethoxysklerol w różnych stężeniach dostępne są obszerne dane, jednak brak jest długoterminowych wyników z kontrolowanych badań klinicznych.
Aethoxysklerol 5 mg/ml
Porównanie z tetradecylosiarczanem sodu.
Dla preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml dostępne są wyniki dwóch podobnych badań ze Stanów Zjednoczonych, w których Aethoxysklerol 5 mg/ml porównywano z tetradecylosiarczanem sodu łącznie u 51 pacjentów. W odniesieniu do ustępowania drobnych żylaków (<1 mm) nie wykazano istotnej różnicy między obiema grupami leczonymi. Dla preparatu Aethoxysklerol uzyskano 4 miesiące po terapii wynik skuteczności 4,51 (odchylenie standardowe 0,47) w jednym badaniu i 3,96 (odchylenie standardowe 0,83) w drugim badaniu („1" = gorzej niż przed terapią, „2" = bez zmian, „3" = ustąpiła mniejsza część żylaków, „4" = ustąpiła większość żylaków, „5" = wszystkie żylaki ustąpiły). Badanie kontrolowane placebo
W badaniu kontrolowanym placebo Aethoxysklerol 5 mg/ml (13 pacjentów) wykazywał statystycznie istotnie lepsze wyniki w leczeniu drobnych żylaków (średnica w pozycji stojącej <1 mm) niż w grupie placebo (14 pacjentów). Pierwszorzędowym kryterium skuteczności był stopień ustąpienia żylaków. Rozróżniano stopnie „pogorszenie", „nieskuteczny", „słabo skuteczny", „skuteczny" i „wyraźnie skuteczny".
Satysfakcja pacjentów, oceniana również w pięciostopniowej skali („niezadowolony", „nieco niezadowolony", „neutralny", „raczej zadowolony" i „zadowolony"), również w sposób statystycznie istotny przemawiała na korzyść preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml.
Badanie EASI
W wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu (EASI) leczono łącznie 338 pacjentów preparatem Aethoxysklerol 5 mg/ml (teleangiektazje, n=94), Aethoxysklerol 10 mg/ml (żylaki siatkowate, n=86), środkiem sklerotyzującym dopuszczonym w USA tetradecylosiarczanem sodu 1% (zgodnie z rejestracją w USA stosowanym w obu typach żylaków, n=105) oraz izotonicznym roztworem chlorku sodu pełniącym rolę placebo (również w obu typach żylaków, n=53).
W celu oceny pierwszorzędowego kryterium oceny prowadzący lekarz oraz dwóch doświadczonych lekarzy specjalistów niebędących lekarzami prowadzącymi porównywało zgodnie ze standaryzowaną procedurą cyfrowe zdjęcia leczonego obszaru o wielkości 10 x 10 cm, wykonane bezpośrednio przed badaniem, ze zdjęciami tego samego obszaru wykonanymi po 12 tygodniach od zakończenia trzeciej możliwej sesji terapeutycznej. Na podstawie zdjęć cyfrowych skuteczność oceniano jako 1 = gorzej niż wcześniej, 2 = bez zmian, 3 = umiarkowana poprawa, 4 = wyraźna poprawa i 5 = pełen sukces terapeutyczny. Ocena skuteczności preparatu Aethoxysklerol wyniosła 4,52 ± 0,65. Placebo z wynikiem 2,19 ± 0,41 było statystycznie istotnie (p <0,0001) gorsze. Tetradecylosiarczan sodu 1% (4,47 ± 0,74) oceniono podobnie jak Aethoxysklerol. Sukces terapeutyczny w stopniu oceny 4 lub 5 osiągnięto u 95% pacjentów leczonych preparatem Aethoxysklerol, u 92% leczonych tetradecylosiarczanem sodu 1%, lecz tylko u 8% pacjentów otrzymujących placebo (różnica względem preparatów leczniczych p <0,0001).
Po 12 do 16 tygodniach pacjenci oceniali stopień swojej satysfakcji (1=bardzo niezadowolony, 2=niezadowolony, 3=nieco zadowolony, 4=zadowolony i 5=bardzo zadowolony). Statystycznie istotnie (p <0,0001) więcej pacjentów było zadowolonych lub bardzo zadowolonych z preparatu Aethoxysklerol (88%, 84%) niż z tetradecylosiarczanu sodu 1% (64%, 63%) lub z placebo (13%, 11%).
Częstość występowania objawów miejscowych, np. podrażnienia, hiperpigmentacji czy krwiaków, była statystycznie istotnie wyższa u pacjentów leczonych tetradecylosiarczanem sodu 1%. Tłumaczy to także niższą satysfakcję tych pacjentów.
Aethoxysklerol 10 mg/ml
Porównanie z tetradecylosiarczanem sodu
Dla preparatu Aethoxysklerol 10 mg/ml dostępne są wyniki dwóch podobnych badań ze Stanów Zjednoczonych, w których Aethoxysklerol 10 mg/ml porównywano z tetradecylosiarczanem sodu łącznie u 50 pacjentów. W odniesieniu do ustępowania drobnych żylaków (1–3 mm) nie wykazano istotnej różnicy między obiema grupami leczonymi. Dla preparatu Aethoxysklerol 10 mg/ml uzyskano 4 miesiące po terapii wynik skuteczności 4,31 (odchylenie standardowe 0,62) w jednym badaniu i 4,28 (odchylenie standardowe 0,89) w drugim badaniu („1" = gorzej niż przed terapią, „2" = bez zmian, „3" = ustąpiła mniejsza część żylaków, „4" = ustąpiła większość żylaków, „5" = wszystkie żylaki ustąpiły).
Badanie kontrolowane placebo
W badaniu kontrolowanym placebo (żylaki średniej wielkości, średnica w pozycji stojącej 1–3 mm, taki sam schemat badania jak w przypadku opisanego już preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml) Aethoxysklerol 10 mg/ml (15 pacjentów) wykazywał statystycznie istotnie lepsze wyniki niż grupa placebo (11 pacjentów) (ustępowanie żylaków mierzono za pomocą pięciostopniowej skali). Także w ocenie pacjentów (pięciostopniowa skala) Aethoxysklerol wypadł statystycznie istotnie lepiej.
Badanie EASI
Aethoxysklerol 10 mg/ml badano w wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu (EASI) równocześnie z preparatem Aethoxysklerol 5 mg/ml. Podsumowanie wyników badania znajduje się w rozdziale dotyczącym preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml.
Aethoxysklerol 20 mg/ml
Badanie kontrolowane placebo i stężeniem
Aethoxysklerol 20 mg/ml i 30 mg/ml zbadano w ramach prospektywnego badania klinicznego u łącznie 15 pacjentów z żylakami gałęzi bocznej, w porównaniu z roztworem fizjologicznym chlorku sodu, który pełnił rolę placebo. Obraz w badaniu duplex-Doppler po 12 tygodniach (potwierdzone zamknięcie, jednorodne echo i brak patologicznego, wstecznego przepływu krwi) różnił się istotnie od grupy kontrolnej placebo. Wskaźnik przepływu żylno-tętniczego u pacjentów leczonych preparatem Aethoxysklerol uległ statystycznie istotnemu obniżeniu z wartości wyjściowej 1,49 do 1,06, a w grupie placebo nie uzyskano istotnej redukcji. Nie przeprowadzono przy tym stratyfikacji wyników według stężeń lauromakrogolu. Większość pacjentów w grupie otrzymującej verum (10 z 15) otrzymywała Aethoxysklerol 20 mg/ml.
Aethoxysklerol 30 mg/ml
Porównanie z tetradecylosiarczanem sodu
Dla preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml dostępne są wyniki dwóch podobnych badań ze Stanów Zjednoczonych, w których Aethoxysklerol 30 mg/ml porównywano z tetradecylosiarczanem sodu łącznie u 52 pacjentów. W odniesieniu do ustępowania średnich i dużych żylaków (3 do 6 mm) nie wykazano istotnej różnicy między obiema grupami leczonymi. Dla preparatu Aethoxysklerol uzyskano 4 miesiące po terapii wynik skuteczności 4,56 (odchylenie standardowe 0,45) w jednym badaniu i 4,51 (odchylenie standardowe 0,46) w drugim badaniu („1" = gorzej niż przed terapią, „2" = bez zmian, „3" = ustąpiła mniejsza część żylaków, „4" = ustąpiła większość żylaków, „5" = wszystkie żylaki ustąpiły).
Badanie kontrolowane placebo
W badaniu kontrolowanym placebo Aethoxysklerol 30 mg/ml (14 pacjentów) wykazywał statystycznie istotnie lepsze wyniki w leczeniu dużych żylaków (średnica w pozycji stojącej 3 mm i więcej) niż w grupie placebo (11 pacjentów).
Pierwszorzędowym kryterium skuteczności był stopień ustąpienia żylaków, oceniany za pomocą pięciostopniowej skali „pogorszenie", „nieskuteczny", „słabo skuteczny", „skuteczny" i „wyraźnie skuteczny". Satysfakcja pacjentów, oceniana również w pięciostopniowej skali („niezadowolony", „nieco niezadowolony", „neutralny", „raczej zadowolony" i „zadowolony"), również w sposób statystycznie istotny przemawiała na korzyść preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml.
Porównanie z pianką sklerotyzującą
W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu (badanie ESAF) leczono 106 pacjentów ze zmienioną Vena saphena magna, podając pianę preparatu Aethoxysklerol (wytwarzaną za pomocą zestawu do pianki (EasyFoam) z preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml) lub płynny Aethoxysklerol 30 mg/ml. Pierwszorzędowym kryterium oceny było zniesienie refluksu (<0,5 sek.), mierzone za pomocą ultrasonografii duplex-Doppler 3 cm poniżej ujścia odpiszczelowo-udowego, 3 miesiące po ostatnim wstrzyknięciu.
Po podaniu standaryzowanej piany preparatu Aethoxysklerol cel terapeutyczny osiągnięto u istotnie większej liczby pacjentów (69%) niż w grupie porównawczej (27%). Drugorzędowe kryteria oceny — okluzja żyły, czas refluksu, czas ponownego wypełnienia oraz satysfakcja pacjentów — również poprawiły się istotnie bardziej przy zastosowaniu piany preparatu Aethoxysklerol. Liczba dni terapii potrzebnych do osiągnięcia sukcesu terapeutycznego wynosiła średnio 1,3 w grupie z pianką preparatu Aethoxysklerol i była niższa niż w grupie porównawczej. W niewielkiej liczbie obserwowanych działań niepożądanych nie stwierdzono różnicy między obiema grupami.
W kolejnym badaniu klinicznym (łącznie 95 pacjentów) z Francji porównywano również standaryzowaną piankę sklerotyzującą (DSS) z preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml z płynnym Aethoxysklerolem 30 mg/ml. Po 3 tygodniach leczenie u pacjentów otrzymujących pojedynczą iniekcję (ze względów metodologicznych badania) piany preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml było skuteczne u 85% (eliminacja refluksu). Po klasycznej terapii płynnym preparatem Aethoxysklerol wartość ta wynosiła 35%. Pacjentów ponownie zaproszono dwa lata po ostatnim wstrzyknięciu. Pięciu pacjentów nie zgłosiło się na badanie kontrolne. Pacjentów tych formalnie zakwalifikowano jako niepowodzenia leczenia. W związku z tym odsetek skutecznych zabiegów (pianka sklerotyzująca) zmalał do 53% po dwóch latach, po jednorazowym podaniu 2,5 ml piany preparatu Aethoxysklerol.
Dane dotyczące dawkowania, badania z różnymi stężeniami lauromakrogolu 400 (polidokanolu)
W badaniach kontrolowanych pod względem stężenia oceniano skuteczność preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml, 10 mg/ml, 20 mg/ml i 30 mg/ml w różnych typach żylaków (ocenę łączną stanowiło ustępowanie żylaków, ocena makroskopowa oraz ocena pacjentów) przy użyciu pięciostopniowej skali. Rozróżniano tu „pogorszenie"; „nieskuteczny"; „słabo skuteczny"; „skuteczny" i „wyraźnie skuteczny".
Drobne żylaki
Porównanie preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml (18 pacjentów) i 10 mg/ml (18 pacjentów): brak statystycznie istotnych różnic.
Żylaki średniej wielkości
Porównanie preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml (26 pacjentów) i 10 mg/ml (28 pacjentów):
Aethoxysklerol 10 mg/ml był statystycznie istotnie lepszy.
Porównanie preparatu Aethoxysklerol 10 mg/ml (23 pacjentów) i 20 mg/ml (24 pacjentów): brak statystycznie istotnych różnic.
Duże żylaki
Porównanie preparatu Aethoxysklerol 20 mg/ml (30 pacjentów) i 30 mg/ml (26 pacjentów): Aethoxysklerol 30 mg/ml był statystycznie istotnie lepszy.
Sklerotyzacja hemoroidów
Dostępne są wyniki badania porównującego skuteczność i tolerancję preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml (112 pacjentów) z fenolem 5% w oleju (108 pacjentów) w leczeniu choroby hemoroidalnej 1. i 2. stopnia. Po 2 sesjach łącznie 97% pacjentów było skutecznie leczonych. Różnice objawów przed leczeniem i po nim były w obu grupach statystycznie istotne (p<0,001). Nie stwierdzono istotnej różnicy między grupą leczoną preparatem Aethoxysklerol a grupą fenolu w oleju.
Aethoxysklerol w tym badaniu powodował jednak mniej działań niepożądanych niż fenol w oleju: po wstrzyknięciu w grupie z fenolem w oleju istotnie częściej występowały przemijające bóle niż w grupie z preparatem Aethoxysklerol (u 24 pacjentów w grupie z fenolem w oleju, u 11 pacjentów w grupie z preparatem Aethoxysklerol, p < 0,01). Martwicę i owrzodzenia odnotowano wyłącznie w grupie z fenolem w oleju (4 przypadki martwicy, 8 owrzodzeń).
⚠️ Ostrzeżenia
Sklerotyzacja żylaków
Środków sklerotyzujących nie wolno nigdy podawać dotętniczo, ponieważ mogłoby to spowodować ciężkie martwice, prowadzące do konieczności amputacji. W takich wypadkach należy natychmiast wezwać chirurga naczyniowego (patrz punkt 4.9 Przedawkowanie)!
Dla wszystkich środków sklerotyzujących obowiązuje ścisła ocena wskazań w okolicy twarzy, ponieważ wstrzyknięcie dożylne może spowodować odwrócenie ciśnienia wewnątrztętniczego, a tym samym nieodwracalne zaburzenia widzenia (utratę wzroku).
W określonych okolicach ciała, np. na stopie lub w okolicy kostki, może występować zwiększone ryzyko niezamierzonego wstrzyknięcia dotętniczego. Dlatego podczas terapii należy stosować jedynie niewielką ilość preparatu Aethoxysklerol w niskim stężeniu i zachować szczególną ostrożność.
W zależności od ciężkości stanu skleroterapia żylaków może być względnie przeciwwskazana w przypadku:
stanów gorączkowych
astmy oskrzelowej lub znanej silnej skłonności do alergii
bardzo złego stanu ogólnego
choroby niedokrwiennej (stopień II wg Fontaine'a), jeżeli mają zostać obliterowane teleangiektazje • obrzęków kończyn dolnych (jeżeli nie można na nie wpłynąć kompresją)
zapalnych chorób skóry w obszarze leczenia • objawów mikroangiopatii lub neuropatii
ograniczonej mobilności.
Sklerotyzacja hemoroidów
Podczas sklerotyzacji hemoroidów nie wolno uszkodzić m. sphincter ani internus, ponieważ grozi to nietrzymaniem stolca. U mężczyzn w okolicy guzka, który w klasycznym schemacie u mężczyzn znajduje się na godzinie 11, nie należy podawać więcej niż 0,5 ml preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml, ze względu na bliskość innych struktur (gruczołu krokowego i cewki moczowej).
W zależności od ciężkości stanu skleroterapia żylaków może być względnie przeciwwskazana w przypadku: •
stanów gorączkowych
astmy oskrzelowej lub znanej silnej skłonności do alergii
bardzo złego stanu ogólnego
przewlekłych zapalnych chorób jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna)
znanej nadkrzepliwości.
Sklerotyzacja żylaków przełyku
W żadnym wypadku nie wolno sklerotyzować żylaków przełyku wyższymi stężeniami lauromakrogolu 400 (Aethoxysklerol 20 mg/ml lub 30 mg/ml). Postępowanie takie wywołuje powstawanie ciężkich martwic i ich następstw, w tym pęknięć.
Doraźne postępowanie, objawy i odtrutki
Jako najpoważniejsze powikłanie w bardzo rzadkich przypadkach może wystąpić wstrząs anafilaktyczny. Na taki przypadek musi być przygotowany odpowiedni sprzęt do postępowania w stanach nagłych.
Alkohol (etanol)
Ten produkt leczniczy zawiera 84 mg alkoholu (etanolu) w jednej ampułce, co odpowiada 5% obj. Ilość alkoholu w jednej ampułce tego produktu leczniczego odpowiada mniej niż 2 ml piwa lub 0,8 ml wina. Tak mała ilość alkoholu w tym produkcie leczniczym nie wywołuje żadnych zauważalnych skutków.
Potas
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (39 mg) potasu w jednej ampułce, to znaczy uznaje się go za „wolny od potasu".
Sód
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w jednej ampułce, to znaczy uznaje się go za „wolny od sodu".