Grupa farmakoterapeutyczna: leki stosowane w żylakach, środki obliterujące do wstrzykiwań miejscowych. Kod ATC: C05BB02
Mechanizm działania
Lauromakrogol 400 uszkadza śródbłonek naczyń w zależności od stężenia i podanej ilości.
Działanie farmakodynamiczne
Dzięki opatrunkowi uciskowemu zakładanemu po obliteracji żylaków uszkodzone ściany naczyń zostają do siebie dociśnięte, co zapobiega nadmiernemu powstawaniu zakrzepów oraz rekanalizacji skrzepliny pierwotnie wytworzonej na ścianie naczynia.
W ten sposób dochodzi do pożądanej przebudowy w tkankę włóknistą i obliteracji.
Lauromakrogol 400 wykazuje ponadto miejscowe działanie znieczulające oraz w sposób odwracalny zaburza pobudliwość receptorów i przewodnictwo czuciowych włókien nerwowych w ograniczonym obszarze.
Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania
Obliteracja żylaków
Dla preparatu Aethoxysklerol w różnych stężeniach dostępne są obszerne dane, brak jest jednak długoterminowych wyników z kontrolowanych badań klinicznych.
Aethoxysklerol 5 mg/ml
Porównanie z tetradecylosiarczanem sodu.
Dla preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml dostępne są wyniki dwóch zbliżonych badań ze Stanów Zjednoczonych, w których Aethoxysklerol 5 mg/ml porównywano z tetradecylosiarczanem sodu łącznie u 51 pacjentów. W odniesieniu do ustępowania drobnych żylaków (<1 mm) nie wykazano istotnej różnicy między obiema grupami leczonymi. Dla preparatu Aethoxysklerol uzyskano 4 miesiące po terapii wynik skuteczności 4,51 (odchylenie standardowe 0,47) w jednym badaniu i 3,96 (odchylenie standardowe 0,83) w drugim („1” = gorzej niż przed terapią, „2” = bez zmian, „3” = ustąpienie mniejszej części żylaków, „4” = ustąpienie większości żylaków, „5” = całkowite ustąpienie żylaków). Badanie kontrolowane placebo
W badaniu kontrolowanym placebo Aethoxysklerol 5 mg/ml (13 pacjentów) wykazywał istotnie statystycznie lepsze wyniki w leczeniu drobnych żylaków (średnica w pozycji stojącej <1 mm) niż w grupie placebo (14 pacjentów). Pierwszorzędowym kryterium skuteczności był stopień ustąpienia żylaków. Wyróżniano stopnie „pogorszenie”, „nieskuteczny”, „słabo skuteczny”, „skuteczny” i „bardzo skuteczny”.
Zadowolenie pacjentów, oceniane również na pięciostopniowej skali („niezadowolony”, „raczej niezadowolony”, „neutralny”, „raczej zadowolony” i „zadowolony”), także statystycznie istotnie przemawiało na korzyść preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml.
Badanie EASI
W wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu (EASI) leczono łącznie 338 pacjentów preparatem Aethoxysklerol 5 mg/ml (teleangiektazje, n=94), Aethoxysklerol 10 mg/ml (żylaki siatkowate, n=86), preparatem obliterującym dopuszczonym w USA — tetradecylosiarczanem sodu 1% (zgodnie z rejestracją w USA stosowanym w obu rodzajach żylaków, n=105) oraz izotonicznym roztworem chlorku sodu pełniącym funkcję placebo (również w obu rodzajach żylaków, n=53).
Dla oceny pierwszorzędowego kryterium oceny lekarz prowadzący oraz dwóch doświadczonych specjalistów, którzy nie byli lekarzami prowadzącymi danego pacjenta, porównywali według ustandaryzowanej procedury cyfrowe zdjęcia obszaru leczenia o wielkości 10×10 cm, wykonane bezpośrednio przed badaniem, ze zdjęciami tego samego obszaru po 12 tygodniach od zakończenia trzeciej możliwej sesji terapeutycznej. Na podstawie obrazów cyfrowych skuteczność oceniano jako 1 = gorzej niż przedtem, 2 = bez zmian, 3 = niewielka poprawa, 4 = znaczna poprawa i 5 = pełny sukces terapeutyczny. Ocena skuteczności preparatu Aethoxysklerol wyniosła 4,52 ± 0,65. Placebo z wynikiem 2,19 ± 0,41 było istotnie statystycznie (p <0,0001) gorsze. Tetradecylosiarczan sodu 1% (4,47 ± 0,74) oceniono podobnie jak Aethoxysklerol. Sukces terapeutyczny w stopniu 4 lub 5 uzyskano u 95% pacjentów leczonych preparatem Aethoxysklerol, u 92% leczonych tetradecylosiarczanem sodu 1%, lecz jedynie u 8% pacjentów otrzymujących placebo (różnica w stosunku do preparatów leczniczych p <0,0001).
Po 12 do 16 tygodniach pacjenci oceniali stopień własnego zadowolenia (1 = bardzo niezadowolony, 2 = niezadowolony, 3 = raczej zadowolony, 4 = zadowolony, 5 = bardzo zadowolony). Istotnie statystycznie (p <0,0001) więcej pacjentów było zadowolonych lub bardzo zadowolonych z preparatu Aethoxysklerol (88%, 84%) niż z tetradecylosiarczanu sodu 1% (64%, 63%) lub placebo (13%, 11%).
Częstość objawów miejscowych, np. podrażnienia, hiperpigmentacji czy krwiaka, była istotnie statystycznie wyższa u pacjentów leczonych tetradecylosiarczanem sodu 1%. Tłumaczy to także niższe zadowolenie tych pacjentów.
Aethoxysklerol 10 mg/ml
Porównanie z tetradecylosiarczanem sodu
Dla preparatu Aethoxysklerol 10 mg/ml dostępne są wyniki dwóch zbliżonych badań ze Stanów Zjednoczonych, w których Aethoxysklerol 10 mg/ml porównywano z tetradecylosiarczanem sodu łącznie u 50 pacjentów. W odniesieniu do ustępowania drobnych żylaków (1–3 mm) nie wykazano istotnej różnicy między obiema grupami. Dla preparatu Aethoxysklerol 10 mg/ml uzyskano 4 miesiące po terapii wynik skuteczności 4,31 (odchylenie standardowe 0,62) w jednym badaniu i 4,28 (odchylenie standardowe 0,89) w drugim („1” = gorzej niż przed terapią, „2” = bez zmian, „3” = ustąpienie mniejszej części żylaków, „4” = ustąpienie większości żylaków, „5” = całkowite ustąpienie żylaków).
Badanie kontrolowane placebo
W badaniu kontrolowanym placebo (żylaki średniej wielkości, średnica w pozycji stojącej 1–3 mm, schemat badania identyczny jak dla opisanego wcześniej preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml) Aethoxysklerol 10 mg/ml (15 pacjentów) wykazywał istotnie statystycznie lepsze wyniki niż grupa placebo (11 pacjentów) (ustępowanie żylaków mierzone przy użyciu pięciostopniowej skali). Również w ocenie pacjentów (skala pięciostopniowa) Aethoxysklerol wypadał istotnie statystycznie korzystniej.
Badanie EASI
Aethoxysklerol 10 mg/ml badano w wieloośrodkowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu (EASI) jednocześnie z preparatem Aethoxysklerol 5 mg/ml. Podsumowanie wyników znajduje się w rozdziale dotyczącym preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml.
Aethoxysklerol 20 mg/ml
Badanie kontrolowane placebo i stężeniem
Aethoxysklerol 20 mg/ml i 30 mg/ml badano w prospektywnym badaniu klinicznym łącznie u 15 pacjentów z żylakami bocznych gałęzi, w porównaniu z fizjologicznym roztworem chlorku sodu pełniącym funkcję placebo. Obraz w badaniu duplex-ultrasonograficznym po 12 tygodniach (potwierdzone zamknięcie, jednorodne echo i brak patologicznego, wstecznego przepływu krwi) istotnie różnił się od wyników w grupie kontrolnej placebo. Wskaźnik przepływu żylno-tętniczego u pacjentów leczonych preparatem Aethoxysklerol uległ istotnemu statystycznie obniżeniu z wartości wyjściowej 1,49 do 1,06; w grupie placebo nie uzyskano istotnej redukcji. Wyników nie stratyfikowano według stężeń lauromakrogolu. Większość pacjentów w grupie otrzymującej verum (10 z 15) otrzymywała Aethoxysklerol 20 mg/ml.
Aethoxysklerol 30 mg/ml
Porównanie z tetradecylosiarczanem sodu
Dla preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml dostępne są wyniki dwóch zbliżonych badań ze Stanów Zjednoczonych, w których Aethoxysklerol 30 mg/ml porównywano z tetradecylosiarczanem sodu łącznie u 52 pacjentów. W odniesieniu do ustępowania żylaków średnich i dużych (3–6 mm) nie wykazano istotnej różnicy między obiema grupami. Dla preparatu Aethoxysklerol uzyskano 4 miesiące po terapii wynik skuteczności 4,56 (odchylenie standardowe 0,45) w jednym badaniu i 4,51 (odchylenie standardowe 0,46) w drugim („1” = gorzej niż przed terapią, „2” = bez zmian, „3” = ustąpienie mniejszej części żylaków, „4” = ustąpienie większości żylaków, „5” = całkowite ustąpienie żylaków).
Badanie kontrolowane placebo
W badaniu kontrolowanym placebo Aethoxysklerol 30 mg/ml (14 pacjentów) wykazywał istotnie statystycznie lepsze wyniki w leczeniu dużych żylaków (średnica w pozycji stojącej 3 mm i większa) niż grupa placebo (11 pacjentów).
Pierwszorzędowym kryterium skuteczności był stopień ustąpienia żylaków, oceniany na pięciostopniowej skali „pogorszenie”, „nieskuteczny”, „słabo skuteczny”, „skuteczny” i „bardzo skuteczny”. Zadowolenie pacjentów, oceniane również na pięciostopniowej skali („niezadowolony”, „raczej niezadowolony”, „neutralny”, „raczej zadowolony” i „zadowolony”), także istotnie statystycznie przemawiało na korzyść preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml.
Porównanie z pianką obliterującą
W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu (ESAF) leczono 106 pacjentów ze zmienioną żyłą odpiszczelową wielką (Vena saphena magna) — pianką preparatu Aethoxysklerol (wytworzoną przy użyciu zestawu pianowego (EasyFoam) z preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml) albo płynnym preparatem Aethoxysklerol 30 mg/ml. Pierwszorzędowym kryterium oceny było zniesienie refluksu (<0,5 s), mierzone duplex-ultrasonograficznie 3 cm poniżej ujścia odpiszczelowo-udowego, 3 miesiące po ostatnim wstrzyknięciu.
Po podaniu standaryzowanej pianki preparatu Aethoxysklerol cel terapeutyczny osiągnięto u istotnie większej liczby pacjentów (69%) niż w grupie porównawczej (27%). Drugorzędowe kryteria oceny — okluzja żyły, czas refluksu, czas ponownego napełnienia oraz zadowolenie pacjentów — również poprawiły się istotnie wyraźniej przy zastosowaniu pianki preparatu Aethoxysklerol. Liczba dni terapii potrzebnych do osiągnięcia sukcesu terapeutycznego wynosiła średnio 1,3 w grupie z pianką preparatu Aethoxysklerol i była tym samym niższa niż w grupie porównawczej. W niewielkiej liczbie zaobserwowanych działań niepożądanych nie odnotowano różnic między obiema grupami.
W kolejnym badaniu klinicznym (łącznie 95 pacjentów) z Francji również porównywano standaryzowaną piankę obliterującą (DSS) z preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml z płynnym preparatem Aethoxysklerol 30 mg/ml. Po 3 tygodniach u pacjentów leczonych jednorazowym wstrzyknięciem (zgodnie z protokołem badania) pianki preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml leczenie było skuteczne u 85% (eliminacja refluksu). Po klasycznej terapii płynnym preparatem Aethoxysklerol wartość ta wyniosła 35%. Po dwóch latach od ostatniego wstrzyknięcia pacjentów ponownie zaproszono na wizytę. Pięciu pacjentów nie zgłosiło się na badanie. Pacjentów tych formalnie zakwalifikowano jako niepowodzenia terapii. W ten sposób odsetek skutecznych zabiegów (pianka obliterująca) obniżył się do 53% po dwóch latach, po jednorazowym podaniu 2,5 ml pianki preparatu Aethoxysklerol.
Dane dotyczące dawkowania, badania z różnymi stężeniami lauromakrogolu 400 (polidokanolu)
W badaniach kontrolowanych pod względem stężenia oceniano skuteczność preparatu Aethoxysklerol 5 mg/ml, 10 mg/ml, 20 mg/ml oraz 30 mg/ml w różnych typach żylaków (ocena całkowita obejmowała ustępowanie żylaków, ocenę makroskopową oraz ocenę pacjenta) przy użyciu pięciostopniowej skali. Wyróżniano stopnie „pogorszenie”, „nieskuteczny”, „słabo skuteczny”, „skuteczny” i „bardzo skuteczny”.
Drobne żylaki
Porównanie preparatów Aethoxysklerol 5 mg/ml (18 pacjentów) i 10 mg/ml (18 pacjentów): brak istotnych statystycznie różnic.
Żylaki średniej wielkości
Porównanie preparatów Aethoxysklerol 5 mg/ml (26 pacjentów) i 10 mg/ml (28 pacjentów):
Aethoxysklerol 10 mg/ml był istotnie statystycznie skuteczniejszy.
Porównanie preparatów Aethoxysklerol 10 mg/ml (23 pacjentów) i 20 mg/ml (24 pacjentów): brak istotnych statystycznie różnic.
Duże żylaki
Porównanie preparatów Aethoxysklerol 20 mg/ml (30 pacjentów) i 30 mg/ml (26 pacjentów): Aethoxysklerol 30 mg/ml był istotnie statystycznie skuteczniejszy.
Obliteracja hemoroidów
Dostępne są wyniki badania porównującego skuteczność i tolerancję preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml (112 pacjentów) z fenolem 5% w oleju (108 pacjentów) w terapii choroby hemoroidalnej stopnia I i II. Po 2 sesjach łącznie 97% pacjentów zostało skutecznie poddanych leczeniu. Różnice w nasileniu objawów przed i po leczeniu były w obu grupach istotne statystycznie (p<0,001). Nie stwierdzono istotnej różnicy między grupą leczoną preparatem Aethoxysklerol a grupą leczoną fenolem w oleju.
Aethoxysklerol powodował jednak w tym badaniu mniej działań niepożądanych niż fenol w oleju: po iniekcji w grupie z fenolem w oleju istotnie częściej występowały przemijające dolegliwości bólowe niż w grupie z preparatem Aethoxysklerol (u 24 pacjentów w grupie z fenolem w oleju, u 11 pacjentów w grupie z preparatem Aethoxysklerol, p <0,01). Martwicę i owrzodzenia odnotowano wyłącznie w grupie z fenolem w oleju (4 przypadki martwicy, 8 przypadków owrzodzenia).
⚠️ Ostrzeżenia
Obliteracja żylaków
Środków obliterujących nie wolno nigdy podawać dotętniczo, ponieważ może to prowadzić do ciężkich martwic, mogących stanowić wskazanie do amputacji. W razie takich zdarzeń należy niezwłocznie wezwać chirurga naczyniowego (patrz punkt 4.9 Przedawkowanie)!
Dla wszystkich środków obliterujących obowiązuje rygorystyczne rozważenie wskazań w obrębie twarzy, ponieważ wstrzyknięcie dożylne może spowodować odwrócenie ciśnienia wewnątrztętniczego, a w konsekwencji nieodwracalne zaburzenie widzenia (ślepotę).
W określonych okolicach ciała, np. na stopie lub w okolicy kostki, ryzyko niezamierzonej iniekcji dotętniczej może być zwiększone. Dlatego podczas terapii należy stosować jedynie niewielkie ilości preparatu Aethoxysklerol o niskim stężeniu, zachowując zwiększoną ostrożność.
W zależności od ciężkości stanu skleroterapia żylaków może być względnie przeciwwskazana w przypadku:
stanów gorączkowych;
astmy oskrzelowej lub znanej silnej skłonności do alergii;
bardzo złego stanu ogólnego;
choroby niedokrwiennej (stopień II wg Fontaine'a), jeśli mają być obliterowane teleangiektazje; • obrzęków kończyn dolnych (jeśli nie można na nie wpłynąć poprzez kompresję);
zapalnych chorób skóry w obszarze leczonym; • objawów mikroangiopatii lub neuropatii;
ograniczonej mobilności.
Obliteracja hemoroidów
Podczas obliteracji hemoroidów nie wolno uszkodzić mięśnia zwieracza wewnętrznego (m. sphincter ani internus), w przeciwnym razie grożą zaburzenia trzymania stolca. U mężczyzn w okolicy guzka znajdującego się w klasycznym schemacie u mężczyzn na godzinie 11 nie należy podawać więcej niż 0,5 ml preparatu Aethoxysklerol 30 mg/ml ze względu na bliskość innych struktur (gruczołu krokowego i cewki moczowej).
W zależności od ciężkości stanu skleroterapia żylaków może być względnie przeciwwskazana w przypadku: •
stanów gorączkowych;
astmy oskrzelowej lub znanej silnej skłonności do alergii;
bardzo złego stanu ogólnego;
przewlekłych chorób zapalnych jelit (np. choroba Leśniowskiego-Crohna);
znanej nadkrzepliwości.
Obliteracja żylaków przełyku
W żadnym wypadku nie wolno obliterować żylaków przełyku wyższymi stężeniami lauromakrogolu 400 (Aethoxysklerol 20 mg/ml lub 30 mg/ml). Takie postępowanie wywołuje powstanie ciężkich martwic i ich następstw, włącznie z powstaniem pęknięć.
Postępowanie doraźne, objawy i odtrutki
Jako najpoważniejsze powikłanie w bardzo rzadkich przypadkach może wystąpić wstrząs anafilaktyczny. Na tę okoliczność musi być przygotowany odpowiedni sprzęt do sytuacji nagłych.
Alkohol (etanol)
Ten produkt leczniczy zawiera 84 mg alkoholu (etanolu) w jednej ampułce, co odpowiada 5% obj. Ilość alkoholu w jednej ampułce tego produktu leczniczego odpowiada mniej niż 2 ml piwa lub 0,8 ml wina. Tak małe ilości alkoholu w tym produkcie leczniczym nie wywołują żadnych zauważalnych skutków.
Potas
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (39 mg) potasu w jednej ampułce, tzn. uznaje się go za „wolny od potasu”.
Sód
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w jednej ampułce, tzn. uznaje się go za „wolny od sodu”.