Grupa farmakoterapeutyczna: leki dermatologiczne; inne leki dermatologiczne. Kod ATC: D11AX10
Mechanizm działania
Finasteryd jest kompetycyjnym i swoistym inhibitorem 5α-reduktazy typu II, izoenzymu przekształcającego androgen testosteron w jego biologicznie najaktywniejszy metabolit, dihydrotestosteron (DHT). U mężczyzn z łysieniem typu męskiego łysiejąca skóra głowy zawiera zminiaturyzowane mieszki włosowe oraz zwiększoną ilość DHT. Finasteryd hamuje proces odpowiedzialny za miniaturyzację mieszków włosowych w skórze głowy, co może prowadzić do odwrócenia procesu łysienia.
Działanie farmakodynamiczne
W klinicznych badaniach farmakologicznych kluczowymi farmakodynamicznymi kryteriami oceny były stężenie DHT w skórze głowy jako zastępczy marker skuteczności w tkance docelowej oraz stężenie DHT w surowicy jako potencjalny zastępczy marker bezpieczeństwa, ponieważ zmniejszone stężenia ogólnoustrojowe DHT są wiązane z profilem działań niepożądanych finasterydu podawanego doustnie. Przy wykorzystaniu tych markerów zastępczych optymalną dawkę produktu Fynzur określono na 200 mikrolitrów raz na dobę (4 odmierzone dawki).
Stężenia DHT w surowicy wykazują dużą zmienność osobniczą. W badaniu klinicznym fazy III w 24. tygodniu odsetek spadku średniej wartości stężenia DHT w surowicy w porównaniu z wartościami wyjściowymi był wyższy w grupie otrzymującej finasteryd doustnie (55,6%) niż w grupie stosującej produkt Fynzur (34,5%), jednak spadek był klinicznie istotny w obu schematach leczenia. Wśród pacjentów, u których wartości w chwili włączenia mieściły się w zakresie prawidłowym, po 24 tygodniach leczenia spadek wartości DHT w surowicy poniżej zakresu prawidłowego (DHT w surowicy <14 ng/dl) wystąpił u większego odsetka pacjentów w grupie leczonej finasterydem doustnym (55,2%) w porównaniu z grupą leczoną produktem Fynzur (15,3%), co wskazuje na możliwość wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych związanych ze zmniejszeniem DHT w obu grupach, choć z mniejszym prawdopodobieństwem w przypadku produktu Fynzur niż finasterydu doustnego.
Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania
Skuteczność kliniczną i bezpieczeństwo stosowania produktu Fynzur oceniano w jednym wieloośrodkowym, podwójnie zaślepionym, podwójnie pozorowanym, randomizowanym, kontrolowanym badaniu fazy III u dorosłych mężczyzn z łysieniem androgenowym (PM1541). Pacjenci byli leczeni raz na dobę przez 24 tygodnie, w randomizacji w stosunku 2:2:1: grupa leczona produktem Fynzur (do 200 mikrolitrów produktu Fynzur + placebo doustnie), grupa otrzymująca placebo (placebo miejscowo + placebo doustnie) oraz grupa leczona finasterydem doustnym (placebo miejscowo + 1 mg finasterydu doustnie). Na początku badania docelowy kolisty obszar łysienia o powierzchni 1 cm² oznaczono niewielkimi tatuażami w postaci punktów jako punkt odniesienia do pomiaru liczby włosów.
Skuteczność oceniano na podstawie liczby włosów w obszarze docelowym (pierwszorzędowa zmienna skuteczności), pomnożenia włosów w obszarze docelowym ocenianego za pomocą makrofotografii, samooceny pacjenta według Male Hair Growth Questionnaire (zawierającego pytania dotyczące wzrostu włosów, ich wypadania i wyglądu) oraz oceny poprawy dokonywanej przez badacza i zaślepionego oceniającego (na podstawie wzrostu/wypadania włosów u pacjenta).
Spośród 458 zrandomizowanych pacjentów 446 (97,4%) otrzymało co najmniej 1 dawkę badanego leczenia i zostało włączonych do populacji oceny bezpieczeństwa, a 323 (70,5%) ukończyło badanie. Przedwczesne przerwanie leczenia było częste we wszystkich grupach i wyniosło 32,3% pacjentów zrandomizowanych w grupie leczonej produktem Fynzur oraz 29,4% w grupie leczonej finasterydem doustnym. Łącznie tylko 250 pacjentów (54,6%) miało możliwe do oceny pomiary liczby włosów zarówno na początku badania, jak i po leczeniu, i zostali oni zakwalifikowani jako spełniający kryteria włączenia do populacji zgodnej z pierwotnym zamiarem leczenia (intent-to-treat, ITT): 105 pacjentów w grupie leczonej produktem Fynzur, 97 pacjentów w grupie otrzymującej placebo i 48 pacjentów w grupie leczonej finasterydem doustnym. Niemal wszyscy pacjenci byli rasy białej (98,0%), średni wiek wynosił około 32 lat (zakres 19–41 lat), a najczęstszym wzorcem wypadania włosów był typ wierzchołkowy III (około 50% pacjentów) według zmodyfikowanej skali Hamiltona-Norwooda. Wyjściowa średnia liczba włosów w grupie leczonej produktem Fynzur wynosiła 201 włosów/cm² i była zbliżona do wartości w pozostałych grupach.
Produkt Fynzur wykazał umiarkowaną skuteczność kliniczną, lepszą niż placebo i liczbowo zbliżoną do skuteczności w grupie leczonej finasterydem doustnym, która została włączona jako eksploracyjne, opisowe ramię porównawcze. Średnia wartość zmiany liczby włosów w stosunku do wartości wyjściowej w obszarze docelowym po 24 tygodniach (pierwszorzędowe kryterium oceny) była w populacji ITT statystycznie istotnie większa u pacjentów w grupie leczonej produktem Fynzur niż u pacjentów otrzymujących placebo i była liczbowo zbliżona do wyników w grupie leczonej finasterydem doustnym. Podobne wyniki obserwowano po 24 tygodniach w populacji oceny bezpieczeństwa, w odniesieniu do średniej zmiany liczby włosów w stosunku do wartości wyjściowych w obszarze docelowym po 12 tygodniach oraz we wszystkich analizach wrażliwości przeprowadzonych z zastosowaniem różnych metod opracowania danych brakujących.
Zmiana liczby włosów w stosunku do wartości wyjściowej w obszarze docelowym po 12 i 24 tygodniach leczenia (populacja ITT)
Czas trwania leczenia
Fynzur (n=105)
Placebo (n=97)
Finasteryd doustny (n=48)
12 tygodni
Średnia wartość zmiany w stosunku do wartości wyjściowej metodą najmniejszych kwadratów (liczba włosów)
19,4
7,4
22,3
Średnia wartość różnicy względem placebo metodą najmniejszych kwadratów (95% CI)
12,0 (5,7, 18,3)
-
24 tygodnie
Średnia wartość zmiany w stosunku do wartości wyjściowej metodą najmniejszych kwadratów (liczba włosów)
16,3
6,3
18,7
Średnia wartość różnicy względem placebo metodą najmniejszych kwadratów (95% CI)
10,0 (2,2, 17,7)
-
Wielkość obszaru docelowego (kolisty): 1 cm²
CI=przedział ufności; ITT=populacja zgodna z pierwotnym zamiarem leczenia; n=całkowita liczba pacjentów w grupie leczenia
Uwaga: statystycznie istotne różnice na korzyść produktu Fynzur w porównaniu z placebo obserwowano zarówno po 12, jak i po 24 tygodniach leczenia (odpowiednio p<0,001 i p=0,012).
Drugorzędowe kryteria oceny
W odniesieniu do drugorzędowych kryteriów oceny przeprowadzono analizę post-hoc, w której oceniano odpowiedź na podstawie jakiegokolwiek stopnia poprawy. W populacji oceny bezpieczeństwa (446 pacjentów) po 24 tygodniach leczenia obserwowano różnice na korzyść produktu Fynzur w porównaniu z placebo w odniesieniu do odsetka pacjentów, u których stwierdzono jakikolwiek stopień poprawy wzrostu włosów na podstawie oceny badacza i zaślepionego oceniającego. W zakresie samooceny pacjenta dotyczącej całkowitej zmiany wzrostu włosów w 24. tygodniu nie obserwowano żadnych różnic. Ogółem wyniki w grupie leczonej produktem Fynzur były zbliżone do wyników w grupie leczonej finasterydem doustnym w odniesieniu do oceny respondentów, jednak różnice względem placebo były na ogół niewielkie (patrz tabela poniżej).
Odsetek respondentów ᵃ w odniesieniu do drugorzędowych kryteriów oceny w 24. tygodniu (populacja oceny bezpieczeństwa)
Grupa leczenia
n
% respondentów
Ocena badacza
Ocena zaślepionego oceniającego
MHGQ – ocena pacjenta
Wygląd włosów
Wzrost włosów
Zmiana ogólna
Fynzur
181
42,0 ᵇ
26,0 ᶜ
40,9 ᶜ
39,8
26,5
Finasteryd doustny
84
35,7
28,6
36,9
31,0
25,0
Placebo
181
27,6
16,0
28,7
32,0
19,9
MHGQ=Male Hair Growth Questionnaire (kwestionariusz dotyczący wzrostu włosów u mężczyzn)
ᵃ Odpowiedź w odniesieniu do każdego parametru zdefiniowano jako wykazanie jakiegokolwiek stopnia poprawy.
ᵇ Wartość p <0,005 z porównania chi-kwadrat produktu Fynzur względem placebo.
ᶜ Wartość p <0,05 z porównania chi-kwadrat produktu Fynzur względem placebo.
Populacja pediatryczna
Europejska Agencja Leków odstąpiła od wymogu przedstawienia wyników badań z produktem Fynzur we wszystkich podgrupach populacji pediatrycznej w leczeniu łysienia androgenowego. Informacje dotyczące stosowania u populacji pediatrycznej, patrz punkt 4.2.
Ostrzeżenia
Możliwość przeniesienia produktu Fynzur
Kobiety w ciąży lub kobiety, które mogą zajść w ciążę, nie mogą mieć kontaktu z produktem Fynzur ani ze skórą głowy lub powierzchniami narażonymi na działanie produktu Fynzur ze względu na możliwość wchłaniania finasterydu i wynikające z tego potencjalne ryzyko dla płodu płci męskiej (patrz punkt 5.3). W razie przypadkowego kontaktu z roztworem należy dokładnie umyć narażoną część ciała.
Dzieci i młodzież w wieku poniżej 18 lat nie mogą mieć kontaktu z produktem Fynzur ani ze skórą głowy lub powierzchniami narażonymi na działanie produktu Fynzur ze względu na możliwość wchłaniania finasterydu i jego potencjalne działania niepożądane (patrz punkt 5.1). W razie przypadkowego kontaktu z roztworem należy dokładnie umyć narażoną część ciała.
Wpływ na swoisty antygen sterczowy (PSA)
W badaniach klinicznych z zastosowaniem finasterydu podawanego doustnie w dawce 1 mg u mężczyzn w wieku 18–41 lat średnia wartość stężenia swoistego antygenu sterczowego (PSA) w surowicy zmniejszyła się z 0,7 ng/ml na początku badania do 0,5 ng/ml w 12. miesiącu.
Pomimo że ogólnoustrojowa ekspozycja na finasteryd po podaniu miejscowym jest w porównaniu z podaniem doustnym bardzo mała (patrz punkt 5.2), brak jest danych dotyczących wpływu produktu Fynzur na stężenie PSA, co należy uwzględnić podczas interpretacji wyników testów PSA.
Wpływ na dihydrotestosteron (DHT) w surowicy
Dihydrotestosteron jest androgenem, metabolitem i biologicznie najaktywniejszą formą testosteronu. W 24. tygodniu badania klinicznego fazy III w grupie leczonej produktem Fynzur stwierdzono zmniejszenie stężenia DHT w surowicy. Odsetek spadku średniej wartości stężenia DHT w surowicy w stosunku do wartości wyjściowych był wyższy w grupie leczonej finasterydem doustnym, ale spadek ten był klinicznie istotny zarówno w przypadku produktu Fynzur (34,5%), jak i finasterydu doustnego (55,6%), co wskazuje na możliwość ogólnoustrojowych działań niepożądanych o charakterze seksualnym związanych ze spadkiem stężenia DHT, choć w przypadku produktu Fynzur z mniejszym prawdopodobieństwem niż w przypadku finasterydu podawanego doustnie (patrz punkty 4.8 i 5.1). Należy przestrzegać schematu dawkowania (patrz punkt 4.2).
Rak piersi
U pacjentów leczonych produktem Fynzur w badaniach klinicznych nie zgłaszano przypadków raka piersi. Jednak ponieważ rak piersi u mężczyzn jest znanym ryzykiem stosowania finasterydu doustnego, należy pouczyć pacjentów, aby niezwłocznie zgłaszali wszelkie zmiany w tkance piersiowej, takie jak guzki, ból, ginekomastia lub wyciek z brodawki sutkowej.
Zmiany nastroju i depresja
U pacjentów leczonych produktem Fynzur w badaniach klinicznych nie zgłaszano zmian nastroju ani depresji. Jednak ponieważ zmiany nastroju, w tym nastrój depresyjny, depresja oraz, rzadziej, myśli samobójcze były zgłaszane u pacjentów leczonych finasterydem doustnym w dawce 1 mg, należy pouczyć pacjentów, aby zwracali się o pomoc lekarską, jeśli wystąpią u nich jakiekolwiek objawy psychiatryczne.
Zawartość etanolu
Produkt Fynzur zawiera w jednej odmierzonej dawce 25 mg etanolu (96%), co odpowiada 0,5 mg/mikrolitr (55%). Na uszkodzonej skórze może wywoływać uczucie pieczenia.