⚠️ Uyarılar
Parasetamol� ilk kullananlarda veya daha �nce kullan�m hikayesi olanlarda, kullan�m�n ilk dozunda veya tekrarlayan dozlar�nda deride k�zar�kl�k, d�k�nt� veya bir deri reaksiyonu olu�abilmektedir. Bu durumda doktor ile irtibata ge�ilerek ilac�n kullan�m�n�n b�rak�lmas� ve alternatif bir tedaviye ge�ilmesi gerekmektedir. Parasetamol ile deri reaksiyonu g�zlenen ki�i bir daha bu ilac� veya parasetamol i�eren ba�ka bir ilac� kullanmamal�d�r. Bu durum, ciddi ve �l�mle sonu�lanabilen Steven Johnson Sendromu (SJS), toksik epidermal nekroliz (TEN) ve akut generalize ekzantemat�z p�st�loz (AGEP) dahil cilt reaksiyonlar�na neden olabilmektedir.
�nceden mevcut hepatik hastal��� ya da b�brek yetmezli�i bulunan hastalarda parasetamole ba�l� karaci�er hasar� riski artt��� i�in y�ksek dozda veya uzun s�reli tedaviler esnas�nda periyodik aral�klarla karaci�er fonksiyon tetkikleri yapmak gerekebilir. B�brek yetmezli�i (kreatinin klerensi < 10 ml/dakika) halinde, doktorun parasetamol kullan�m�n�n yarar/ risk oran�n� dikkatle de�erlendirmesi gerekir. Doz ayarlamas� yap�lmal� ve hasta kesintisiz izlenmelidir.
Bir y�l boyunca g�nl�k terap�tik parasetamol dozlar� alan bir hastada hepatik nekroz ve daha k�sa s�reli olarak a��r� doz kullanan bir hastada karaci�er hasar� bildirilmi�tir.
12 – 48 saat i�inde karaci�er enzimleri y�kselebilir ve protrombin zaman� uzayabilir. Ancak klinik semptomlar dozun al�nmas�ndan 1 – 6 g�n sonras�na kadar g�r�lmeyebilir.
Hepatotoksisite riskinden �t�r�, parasetamol, tavsiye edilenden daha y�ksek dozlarda ya da daha uzun s�reli al�nmamal�d�r. Hafif veya orta �iddette karaci�er yetmezli�i (Child-Pugh kategorisi <9) olan hastalar, parasetamol� dikkatli kullanmal�d�rlar.
Terap�tik dozlarda parasetamol uygulamas� s�ras�nda serum alanin aminotransferaz (ALT) d�zeyi y�kselebilir.
Terap�tik dozlarda parasetamol ile hepatik oksidatif stresi art�ran ve hepatik glutatyon rezervini azaltan ila�lar�n e�zamanl� kullan�m�, alkolizm, sepsis veya diabetes mellitus gibi �e�itli durumlar hepatik toksisite riskinde art��a yol a�abilir.
Sepsis gibi glutatyon eksikli�i olan hastalarda, parasetamol kullan�m� metabolik asidoz riskini artt�rabilir.
Ciddi bir enfeksiyonunuz varsa bu metabolik asidoz riskini artt�rabilir. Metabolik asidoz belirtileri �unlard�r:
Derin, h�zl�, ve zorlanarak nefes al�p vermek
4.5. Di�er t�bbi �r�nler ile etkile�imler ve di�er etkile�im �ekilleri
Propantelin gibi mide bo�almas�n� yava�latan ila�lar, parasetamol�n yava� emilmesine ve dolay�s�yla parasetamol�n etkisinin daha ge� ortaya ��kmas�na neden olabilir.
Metoklopramid gibi mide bo�almas�n� h�zland�ran ila�lar, parasetamol�n daha h�zl� emilmesine ve dolay�s�yla parasetamol�n etkisinin daha h�zl� ba�lamas�na neden olabilir.
Baz� hipnotikler ve antiepileptik ila�lar (glutetimid, fenobarbital, fenitoin, karbamazepin, vb.) veya rifampisin gibi karaci�erde hepatik mikrozomal enzim ind�ksiyonuna sebep olan ila�lar�n tek ba��na kullan�ld���nda zarars�z olan parasetamol dozlar�yla e�zamanl� kullan�m� karaci�er hasar�na yol a�abilir. A��r� alkol t�ketimi halinde, terap�tik dozlarda bile parasetamol al�nmas� da karaci�er hasar�na neden olabilir.
Parasetamol�n kloramfenikol ile kombinasyon halinde kullan�lmas�, kloramfenikol�n yar�lanma �mr�n� uzatabilir ve dolay�s�yla bu ilac�n toksisite riskini art�rabilir.
Parasetamol (veya metabolitleri), K vitamine ba��ml� koag�lasyon fakt�r� sentezinde rol oynayan enzimler ile etkile�ir. Parasetamol ile varfarin veya kumarin t�revleri aras�ndaki etkile�imler, “uluslararas� normalle�tirilmis oran” (International Normalized Ratio, INR) de�erinde bir art��a ve kanama riskinde bir art��a neden olabilir; arada bir tek seferlik ya da birka� dozluk kullan�mda kanama �zerine belirgin bir etki beklenmemektedir. Bundan dolay�, oral antikoagulan kullanan hastalar, t�bbi denetim ve kontrol olmadan uzun s�reli parasetamol kullanmamal�d�r.
5-hidroksitriptamin (serotonin) tip 3 resept�r antagonistleri olan tropisetron ve granisetron, farmakodinamik etkile�im ile parasetamol�n analjezik etkisini tamamen bask�layabilir.
Parasetamol ve azidotimidin (AZT - zidovudin) e�zamanl� kullan�lmas� n�tropeni e�ilimini art�r�r. Bu nedenle t�bbi tavsiye olmad�k�a, parasetamol AZT ile birlikte al�nmamal�d�r.
Birden fazla a�r� kesiciyle kombinasyon tedavisinden ka��n�lmas� �nerilmektedir. Bunun hastaya ekstra bir fayda sa�lad�g�n� g�steren �ok az kan�t vard�r ve genelde istenmeyen etkilerde art��a yol a�maktad�r.
Parasetamol emilim h�z� metoklopramid ya da domperidon ile artabilir ve kolestiramin ile azalabilir.
St. John's Wort (
Hypericum perforatum –
sar� kantaron) parasetamol�n kan d�zeylerini azaltabilir.
Besinler ile birlikte al�nd���nda parasetamol�n emilim h�z� azalabilir.
�zel pop�lasyonlara ili�kin ek bilgiler
Veri yoktur.
Pediyatrik pop�lasyon:
Veri yoktur.
4.6. Gebelik ve laktasyon
Gebelik kategorisi: B
�ocuk do�urma potansiyeli bulunan kad�nlar / Do�um kontrol� (Kontrasepsiyon)
Parasetamol�n do�urganl�k �zerine etkisi oldu�una dair kan�t bulunmamaktad�r. Yine de �ocuk do�urma potansiyeli bulunan kad�nlara verilirken tedbirli olunmal�d�r.
Gebelik d�nemi
TYLOL'un gebelikte kullan�m g�venlili�i belirlenmemi�tir. Parasetamol plasentay� ge�er ve f�tal dola��mda maternal dola��mdakine benzer d�zeylere ula��r. Bununla beraber,
parasetamol terap�tik dozlar�n�n k�sa s�reli olarak anne taraf�ndan al�nmas�n�n insanda teratojenik etkilerle ili�kili olmad���na dair epidemiyolojik kan�tlar vard�r.
Parasetamol i�in, gebeliklerde maruz kalmaya ili�kin yeterli klinik veri mevcut de�ildir. Hayvanlar �zerinde yap�lan �al��malar, gebelik / embriyonal / fetal gelisim / do�um ya da do�um sonras� geli�im ile ilgili olarak do�rudan ya da dolayl� zararl� etkiler oldu�unu g�stermemektedir.
Laktasyon d�nemi
Emziren annelerdeki bir farmakokinetik bir �al��mada 650 mg'l�k dozun %1'inden az� anne s�t�nde saptanm��t�r. Benzer sonu�lar di�er �al��malarda da bulunmu�tur. Bu nedenle emziren anne taraf�ndan terap�tik dozlar�n al�nmas� bebek �zerinde bir risk olu�turmaz.
�reme yetene�i/ Fertilite
Hayvanlarda yap�lan kronik toksisite arast�rmalar�nda parasetamol�n testik�ler atrofiye neden oldugu ve spermatogenezi inhibe etti�i bildirilmi�tir. �nsanlarda fertilite �zerindeki etkisini ara�t�ran yeterli �al��ma bulunmamaktad�r. Baz� �al��malarda nonsteroidal antienflamatuvar ila�lar�n fertilite �zerine engelleyici etkisi oldu�u bildirilmekle birlikte kesin sonuca var�lmam��t�r.
4.7. Ara� ve makine kullan�m� �zerindeki etkiler
Baz� hastalarda parasetamol kullan�m�na ba�l� olarak ba� d�nmesi veya somnolans g�r�lebilir. Parasetamol kullanan hastalar�n uyan�k kalmalar�n� gerektiren faaliyetler s�ras�nda dikkatli olmalar� gerekmektedir.
4.8. �stenmeyen etkiler
S�kl�k s�n�fland�rmas� a�a��daki gibidir:
�ok yayg�n ≥1/10 Yayg�n ≥1/100 ve < 1/10
Yayg�n olmayan ≥1.000 ve < 1/100 Seyrek ≥1/10.000 ve < 1/1.000 �ok seyrek ≤ 1/10.000.
Bilinmiyor (eldeki verilerden hareketle tahmin edilemiyor)
Parasetamol�n istenmeyen etkileri genellikle hafiftir. 10 g'�n �zerinde al�nmas� durumunda toksisite g�r�lmesi muhtemeldir.
Kan ve lenf sistemi hastal�klar�
Seyrek: �ok miktarda al�nd���nda anemi, methemoglobinemi, uzun s�reli kullan�mda hemolitik anemiye ba�l� trombositopeni, trombositopenik purpura, l�kopeni, n�tropeni ve pansitopeni gibi kan say�m� de�i�iklikleri
Bu yan etkiler parasetamol ile neden-sonu� ili�kisi i�inde de�ildir. �ok seyrek: Trombositopeni, Agranulositoz
Ba����kl�k sistemi hastal�klar� Seyrek: Alerjik reaksiyonlar, anafilaksi �ok seyrek: Lyell sendromu
Bilinmiyor: Bronkospazm, pozitif alerji testi, imm�n trombositopeni
Sinir sistemi hastal�klar�
Yayg�n: Ba� a�r�s�, ba� d�nmesi, somnolans, parestezi
Bilinmiyor: Santral sinir sistemi stim�lasyonu, ensefalopati, insomni, tremor
Solunum, g���s hastal�klar� ve mediastinal hastal�klar
Yayg�n: �st solunum yolu enfeksiyon belirtileri Seyrek: Analjezik ast�m sendromu da dahil ast�m
�ok Seyrek: Aspirin ve di�er non-steroid antienflamatuar ila�lara kar�� duyarl�l��� olan hastalarda bronkospazm.
Gastrointestinal hastal�klar
Yayg�n: Bulant�, kusma, dispepsi, flatulans, kar�n a�r�s�, konstipasyon Yayg�n olmayan: Gastrointestinal kanama
Seyrek: �shal
Hepatobiliyer hastal�klar
Seyrek: �ok miktarda al�nd���nda hepatik bozukluk �ok seyrek: Hepatik disfonksiyon
Deri ve deri alt� doku hastal�klar�
Seyrek: Deri d�k�nt�s�, ka��nt�, �rtiker, alerjik �dem ve anjiyo�dem, akut generalize eksantemat�z p�st�lozis, eritema multiform, Stevens-Johnson sendromu ve toksik epidermal nekroliz (fatal sonu�lar dahil).
Bu belirti ilac�n kesilmesiyle kaybolur.
B�brek ve idrar yolu hastal�klar�
Yayg�n olmayan: Parasetamol�n terap�tik dozlar�n� takiben nefrotoksik etkileri yayg�n de�ildir. Uzun s�reli uygulamada papiler nekroz bildirilmi�tir.
��pheli advers reaksiyonlar�n raporlanmas�
Ruhsatland�rma sonras� ��pheli ila� advers reaksiyonlar�n�n raporlanmas� b�y�k �nem ta��maktad�r. Raporlama yap�lmas�, ilac�n yarar/risk dengesinin s�rekli olarak izlenmesine olanak sa�lar. Sa�l�k mesle�i mensuplar�n�n herhangi bir ��pheli advers reaksiyonu T�rkiye Farmakovijilans Merkezi (T�FAM)‘ne bildirmeleri gerekmektedir. (
www.titck.gov.tr
;
e-posta: tufam@titck.gov.tr; tel: 0800 314 00 08; faks: 0312 218 35 99)
4.9. Doz a��m� ve tedavisi
Yeti�kinlerde 10 gramdan fazla kullan�lmas� halinde toksisite olas�l��� vard�r. Dahas�, a��r� dozun zarar� sirotik olmayan alkolik karaci�er hastal��� olanlarda daha b�y�kt�r. �ocuklarda a��r� dozu takiben karaci�er hasar� g�receli olarak daha seyrektir. Karaci�er h�cre hasar� ile birlikte parasetamol a��r� dozaj�nda normal eri�kinlerde 2 saat civar�nda olan parasetamol yar�lanma �mr� genellikle 4 saate veya daha uzun s�relere uzar. C
-
aminopirinden sonra CO2 at�l�m�nda azalma bildirilmi�tir. Bu plazma parasetamol konsantrasyonu veya yar�lanma �mr� veya konvansiyonel karaci�er fonksiyon testi �l��mlerine nazaran parasetamol a��r� dozaj� ile karaci�er h�cre hasar� aras�ndaki ili�kiyi daha iyi g�sterir.
Parasetamole ba�l� fulminant karaci�er yetmezli�ini takiben geli�en akut t�b�ler nekrozdan dolay� b�brek yetmezli�i olu�abilir. Bununla beraber, bunun insidans� ba�ka nedenlerden dolay� fulminant karaci�er yetmezli�i olan hastalarla kar��la�t�r�ld���nda bu grup hastalarda daha s�k de�ildir. Seyrek olarak, ila� ald�ktan 2-10 g�n sonra, sadece minimal karaci�er toksisitesine kar��n renal t�b�ler nekroz olu�abilir. A��r� dozda parasetamol alm�� bir hastada kronik alkol al�m�n�n akut pankreatit geli�mesine katk�da bulundu�u bildirilmi�tir. Akut a��r� doza ilaveten,
parasetamol�n g�nl�k a��r� miktarlarda al�m�ndan sonra karaci�er hasar� ve nefrotoksik etkiler bildirilmi�tir.
Semptom ve belirtiler:
Parasetamol doz a��m� sonu�lar� karaci�er nakli ya da �l�me kadar varabilen karaci�er yetmezli�ine yol a�abilir. Hepatik disfonksiyon ve karaci�er toksisitesi ile birlikte �o�u zaman akut pankreatit de g�zlenmi�tir. Solgunluk, anoreksi, bulant� ve kusma parasetamol a��r� dozaj�n�n s�k g�r�len erken semptomlar�d�r. Hepatik nekroz parasetamol a��r� dozaj�n�n, dozla ili�kili komplikasyonudur. Hepatik enzimler y�kselebilir ve protrombin zaman� 12 ila 48 saat i�inde uzar, fakat klinik semptomlar ilac�n al�m�n� takiben 1 ila 6 g�n i�inde belirgin olmayabilir.
Tedavi:
Erken d�nemde belirgin semptom olmamas�na kar��n hasta hemen hastaneye g�nderilmelidir. Semptomlar bulant� ve kusma ile s�n�rl� olabilir ve doz a��m� �iddetini ya da organ hasar� riskini yans�tmayabilir. Hastay� gecikmi� hepatoksisiteye kar�� korumak i�in parasetamol a��r� dozaj� hemen tedavi edilmelidir. Bunun i�in, absorbsiyonu azaltmay� (gastrik lavaj veya aktif k�m�r) takiben intraven�z N-asetilsistein veya oral metionin vermek gerekir. E�er hasta kusuyorsa veya aktif k�m�r ile konjugasyon yap�lm��sa metionin kullan�lmamal�d�r. Doruk plazma parasetamol konsantrasyonlar� a��r� dozu takiben 4 saate kadar gecikebilir. Bu nedenle, hepatoksisite riskini belirlemek i�in plazma parasetamol d�zeyleri ila� al�m�ndan en az 4 saat sonras�na kadar �l��lmelidir. Ek tedavi (ilave oral metionin veya intraven�z N-asetilsistein) kan parasetamol i�eri�i ve ila� al�m�ndan beri ge�en s�re ����� alt�nda de�erlendirilmelidir.
Hepatik enzim ind�kleyici ila�lar alan hastalarda, uzun s�redir alkol ba��ml�s� olanlarda veya kronik olarak beslenme eksikli�i olanlarda N-asetilsistein ile tedavi e�i�inin %30-50 d���r�lmesi �nerilir, ��nk� bu hastalar parasetamol�n toksik etkilerine kar�� daha duyarl� olabilirler. Parasetamol a��r� dozaj�n� takiben geli�ebilecek fulminant karaci�er yetmezli�i tedavisi uzmanl�k gerektirir.
Kalp Krizi
Kalbe giden kan ak��� durdu�unda kalp krizi meydana gelir.
Grip, So�uk Alg�nl��� ve �ks�r�k
Grip ve so�uk alg�nl��� (nezle) semptomlar� aras�ndaki fark� bilmek �nemlidir. So�uk alg�nl��� gripten daha hafif belirtiler g�steren bir solunum yolu hastal���d�r.