Alprazolam należy do grupy benzodiazepin. Jako przedstawiciel tej grupy leków posiada właściwości uspokajające, nasenne, przeciwlękowe, przeciwpadaczkowe oraz miorelaksacyjne.Mechanizm działania alprazolamu polega na aktywacji przekaźnictwa gabaergicznego w ośrodkowym układzie nerwowym. Alprazolam jest agonistą (aktywatorem) receptorów GABA, przez co nasila hamujące działanie kwasu gamma-aminomasłowego na mózg (cząsteczka ta jest inhibitorem przekaźnictwa nerwowego w centralnym układzie nerwowym). Alprazolam, podobnie jak inne benzodiazepiny jest nieselektywnym agonistą receptorów GABA. Właściwość ta pozwala na użycie cząsteczki w wielu stanach klinicznych, ale odpowiada także za pojawienie się działań niepożądanych w trakcie terapii substancją.
Alprazolam jest szybko i dobrze wchłaniany z przewodu pokarmowego (w przypadku stosowania postaci o przedłużonym uwalnianiu proces ten jest wolniejszy, ale biodostępność substancji nie zmienia się). Stężenie maksymalne w osoczu pojawia się około 1-2 godzin od podania leku, natomiast początek działania alprazolamu obserwowany jest najwcześniej po 15 minutach od podania.
Alprazolam wiąże się z białkami osocza w około 80%. Substancja przekracza barierę krew-mózg (proces ten jest bardziej efektywny u osób starszych), łożysko oraz przenika do mleka kobiecego. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane w około 5 godzinie po podaniu i utrzymuje się nawet do 11 godzin od zażycia leku. Farmakokinetyka substancji jest liniowa do dawki 10 mg.
Alprazolam metabolizowany jest w wątrobie do dwóch głównych metabolitów. Hydroksyalprazolam wykazuje aktywność biologiczną lecz dużo niższą niż związek macierzysty, natomiast metabolit benzofenonowy pozostaje nieaktywny. Enzymem uczestniczącym w metabolizmie alprazolamu jest izoforma CYP3A4 cytochromu p-450.
Alprazolam oraz jego metabolity wydalane są głownie z moczem. Okres półtrwania substancji wynosi około 11-15 godzin. U osób w wieku podeszłym, a także z niewydolnością wątroby i nerek może dojść do kumulacji związku w organizmie.
⚠️ Ostrzeżenia
Leczenie alprazolamem powinno trwać nie dłużej niż 8-12 tygodni (łącznie ze zmniejszaniem dawki). Należy uprzedzić pacjentów, że substancję stosuje siędoraźnie i krótkotrwale.Podczas terapii alprazolamem rozwija się zjawisko tolerancji.Zjawisko to opisano dla działania uspokajającego substancji, ale nie dla przeciwlękowego. Przy wielokrotnym i długotrwałym stosowaniu alprazolamu, dotychczas przyjmowane dawki mogą okazać się nieskuteczne. Należy pamiętać, że przypadki uzależnienia od alprazolamu obserwowano również u pacjentów stosujących dawki terapeutyczne nie mających czynników ryzyka, dlatego terapia lekiem powinna być możliwie jak najkrótsza.Alprazolam powoduje uzależnienie psychiczne i fizyczne!Ryzyko uzależnienia wzrasta wraz z wydłużaniem czasu trwania leczenia oraz stosowaniem wysokich dawek leku. Możliwość uzależnienia zwiększa się, gdy chory przyjmuje inne leki przeciwlękowe oraz nasenne, a także kiedy pacjent jest już uzależniony od innych substancji (np. alkohol, opiaty).Pozakończeniu leczenia możliwe jest wystąpienie objawów odstawienia leku. Stan ten jest bardziej nasilony w przypadku nagłego przerwania leczenia substancją oraz uzależnienia od alprazolamu. Objawy odstawienne mogą obejmować: bóle i zawroty głowy, skrajny lęk, niepokój, drażliwość, napięcie, dezorientację oraz bóle mięśniowe. W niektórych przypadkach pojawiały się także: halucynacje, drętwienie i swędzenie kończyn, derealizacja, depersonalizacja, nadwrażliwość na światło, hałas i dotyk oraz napady padaczki. Zakończenie terapii alprazolamem może także generować zjawisko "z odbicia". Stan w którym nawet po stosowaniu dawek terapeutycznych, po przerwaniu leczenia (szczególnie nagłym przerwaniu leczenia), u osób cierpiących na lęk z napadami paniki może pojawić się niepokój, lęk, zaburzenia nastroju oraz zaburzenia snu.Alprazolam może powodować amnezję.Objawy niepamięci następczej występują zwykle kilka godzin po zastosowaniu substancji. Jeśli objawy amnezji wystąpią chorzy powinni mieć zapewnione 7-8 godzin snu po zażyciu alprazolamu.Podczas stosowania alprazolamu może pojawić się reakcja paradoksalna, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu alkoholu. Objawia się koszmarami sennymi, drażliwością, wzrostem agresji, niepokojem psychoruchowym, omamami czy stanem psychozy. W razie wystąpienia reakcji paradoksalnych należy rozważyć przerwanie leczenia.Łączenie alprazolamu razem z substancjami opioidowymi powoduje ryzyko wystąpienia depresji oddechowej i śpiączki, stanowiąc zagrożenie dla życia pacjentów. Działanie to jest potęgowane przez stosowanie innych leków wpływających depresyjnie na OUN. Jeśli jednoczesna terapia lekami jest konieczna, stan chorego powinien być ściśle monitorowany, a czas terapii jak najkrótszy.Należy zachować ostrożność w przypadku stosowania alprazolamu u pacjentów z ciężką depresją oraz towarzyszącymi temu zaburzeniami lękowymi. Powinno się ściśle monitorować stan chorego, gdyż istnieje wyższe ryzyko samobójstw w tej grupie pacjentów. W związku z tym, że przedawkowanie alprazolamu stanowi zagrożenie dla życia pacjentów, leczenie substancją należy prowadzić przy ściśle kontrolowanej ilości tabletek alprazolamu.Alprazolamu nie należy stosować u dzieci i młodzieży, gdyż skuteczność jak i bezpieczeństwo leku nie zostały potwierdzone w tej grupie wiekowej. Ponadto osoby młode są bardzie wrażliwe na działanie benzodiazepin, istnieje większe ryzyko wystąpienia reakcji paradoksalnej.U osób w wieku podeszłym, aby ograniczyć działania niepożądane alprazolamu oraz zmniejszyć ryzyko upadków jak i reakcji paradoksalnych zaleca się stosowanie mniejszych dawek leku przez możliwie najkrótszy okres.Pacjenci z niewydolnością wątroby oraz nerek powinni być monitorowani pod kątem kumulacji leku w organizmie i wystąpienia działań niepożądanych. W tej grupie osób, może okazać się konieczne zmniejszenie dawki alprazolamu.Alprazolam należy stosować ostrożnie u osób z przewlekłą niewydolnością oddechową. Substancja może nasilać objawy chorobowe, co stanowi zagrożenia dla życia pacjentów.Alprazolam może powodować działania niepożądane ze strony układu autonomicznego, działając cholinolitycznie. Ze względu na możliwość wzrostu ciśnienia śródgałkowego, leku nie należy stosować u pacjentów z jaskrą zwłaszcza z wąskim kątem przesączania.Alprazolamu nie należy stosować jako element terapii podstawowej leczenia psychoz.
