Katar (wyciek z nosa): przyczyny, leczenie i kiedy się niepokoić

## Przegląd Katar — w terminologii medycznej **rhinorrhoea** (ICD-10: R09.81) — oznacza nadmierną wydzielinę z nosa, która spływa z nozdrzy lub ścieka tylną ścianą gardła (zespół spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła). Wydzielina może być wodnista, gęsta i śluzowa lub ropna (żółto-zielona), w zależności od przyczyny. Wyciek z nosa to jeden z najczęstszych objawów spotykanych w podstawowej opiece zdrowotnej. Same infekcje górnych dróg oddechowych odpowiadają za około 500 milionów epizodów rocznie w Stanach Zjednoczonych, a katar jest niemal uniwersalnym ich elementem [1]. Alergiczny nieżyt nosa dotyka szacunkowo 10–30% dorosłych na całym świecie i nawet 40% dzieci, co czyni go wiodącą przewlekłą przyczyną kataru [6]. Ponieważ objaw ten jest tak powszechny, należy do najczęściej wyszukiwanych zagadnień zdrowotnych w internecie — ludzie szukają potwierdzenia, czy ich katar to „tylko przeziębienie", czy coś poważniejszego. Choć katar zwykle ma łagodny i samoograniczający się przebieg, sporadycznie może sygnalizować stany wymagające pilnej oceny — w tym wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR), aspirację ciała obcego u dzieci lub inwazyjne zakażenia. Zrozumienie mechanizmu, czasu trwania i charakteru wydzieliny z nosa pomaga w doborze właściwej samoopieki, leczenia bez recepty (OTC) lub szybkiego skierowania do specjalisty. ## Najczęstsze przyczyny Błona śluzowa nosa wytwarza w warunkach prawidłowych około jednego litra śluzu dziennie. Katar pojawia się, gdy jego produkcja wzrasta, oczyszczanie maleje lub jedno i drugie. Poniżej najczęstsze przyczyny, uszeregowane orientacyjnie według częstości występowania. ### 1. Wirusowa infekcja górnych dróg oddechowych (przeziębienie) Rinowirusy (odpowiedzialne za ~50% przeziębień), koronawirusy i inne wirusy oddechowe atakują komórki nabłonka nosa, wyzwalając kaskadę zapalną, która zwiększa przepuszczalność naczyń i pobudza wydzielanie komórek kubkowych [1]. Charakterystyczna sekwencja — wodnista wydzielina przez 1–2 dni, gęstniejąca w śluzową w ciągu 3–5 dni, ustępująca w 7–10 dni — odzwierciedla odpowiedź immunologiczną, a nie wtórne nadkażenie bakteryjne. ### 2. Alergiczny nieżyt nosa Alergeny wziewne (pyłki, roztocze kurzu domowego, sierść zwierząt, pleśń) krzyżowo wiążą IgE na komórkach tucznych błony śluzowej nosa, powodując ich degranulację i uwalnianie histaminy, leukotrienów oraz prostaglandyn. Powstaje klasyczna triada: katar, kichanie i niedrożność nosa [6]. Alergiczny wyciek z nosa jest zwykle obustronny, wodnisty i towarzyszy mu świąd oczu. ### 3. Niealergiczny nieżyt nosa (naczynioruchowy) Heterogenna grupa schorzeń charakteryzująca się nadreaktywnością nosa na bodźce niealergiczne — zmiany temperatury, silne zapachy, wilgotność, ostre potrawy (smakowy nieżyt nosa) oraz wahania hormonalne [3]. Wydzielina jest zazwyczaj przejrzysta i wodnista. Testy skórne punktowe i swoiste IgE są ujemne. ### 4. Zapalenie zatok (nieżyt nosa i zatok) Gdy ujścia zatok ulegają zablokowaniu — często po wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych — zalegająca wydzielina może zostać wtórnie zakażona. Ostre bakteryjne zapalenie zatok (ABRS) sugerują objawy utrzymujące się >10 dni bez poprawy, „podwójne pogorszenie" (początkowa poprawa, po której następuje pogorszenie) lub wysoka gorączka z ropną wydzieliną trwająca ≥3 dni. Wydzielina jest charakterystycznie gęsta, zabarwiona i często jednostronna. ### 5. Polekowy (nieżyt nosa wywołany lekami) Nadużywanie miejscowych sprayów obkurczających (oksymetazolina, fenylefryna) przez ponad 3–5 kolejnych dni może wywołać niedrożność i katar z odbicia, znane jako **polekowy nieżyt nosa (rhinitis medicamentosa)**. Inne leki, które mogą wywoływać katar, to inhibitory ACE, beta-blokery, doustne środki antykoncepcyjne, NLPZ oraz niektóre leki przeciwnadciśnieniowe [3]. ### 6. Czynniki drażniące ze środowiska Dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza, chemikalia w miejscu pracy oraz suche powietrze w pomieszczeniach mogą wywoływać niealergiczną odpowiedź zapalną w błonie śluzowej nosa, zwiększając wydzielanie śluzu. ### 7. Przyczyny strukturalne Skrzywiona przegroda nosowa, polipy nosa i przerost migdałka gardłowego (zwłaszcza u dzieci) mogą upośledzać prawidłowy klirens śluzowo-rzęskowy, prowadząc do przewlekłego lub nawracającego kataru. ### 8. Wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) (rzadki, ale poważny) Jednostronna, przejrzysta, wodnista wydzielina nasilająca się przy pochylaniu się do przodu lub parciu może wskazywać na wyciek PMR, zwykle po urazie głowy lub operacji zatok/podstawy czaszki. Wymaga pilnej oceny. ## OBJAWY ALARMOWE Należy **niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną** (na SOR lub wezwać służby ratunkowe), jeśli katarowi towarzyszy któryś z poniższych objawów: - **Przejrzysta, wodnista, jednostronna wydzielina po urazie głowy** — może wskazywać na wyciek PMR; ryzyko zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych - **Wysoka gorączka (≥ 39,4 °C / 103 °F) z obrzękiem twarzy, silnym bólem głowy lub zaburzeniami widzenia** — możliwe powikłanie oczodołowe lub wewnątrzczaszkowe zapalenia zatok - **Krwawa wydzielina (krwawienie z nosa) niedająca się opanować 20-minutowym uciskiem bezpośrednim**, zwłaszcza u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe - **Trudności w oddychaniu, świszczący oddech lub obrzęk gardła** towarzyszące nagłemu katarowi — możliwa anafilaksja - **Sztywność karku, splątanie lub światłowstręt** z wydzieliną z nosa i gorączką — należy rozważyć zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - **Podejrzenie ciała obcego u dziecka** — jednostronna, cuchnąca, ropna lub krwawa wydzielina - **Szybko postępujący ból twarzy oraz ciemne lub martwicze tkanki** widoczne w nosie, szczególnie u pacjentów z immunosupresją lub cukrzycą — podejrzenie inwazyjnego grzybiczego zapalenia zatok ## Samodzielne postępowanie w domu Następujące metody niefarmakologiczne mają udokumentowaną skuteczność w łagodzeniu kataru. ### Płukanie nosa solą fizjologiczną Płukanie izotoniczną lub hipertoniczną solą (przy użyciu lota neti, butelki do płukania lub gotowych preparatów) mechanicznie usuwa śluz, alergeny i mediatory zapalne z jamy nosowej. Przegląd Cochrane wykazał, że płukanie solą może przynosić ulgę objawową zarówno w ostrych infekcjach górnych dróg oddechowych, jak i w przewlekłym zapaleniu zatok [5]. Należy używać wody destylowanej, sterylnej lub uprzednio przegotowanej i schłodzonej, aby uniknąć rzadkich, lecz poważnych zakażeń (np. *Naegleria fowleri*). ### Nawodnienie Odpowiednia podaż płynów (woda, bulion, ciepłe herbaty) pomaga utrzymać śluz rzadkim i łatwiejszym do usunięcia. Choć bezpośrednie dowody na to, że zwiększone spożycie płynów leczy przeziębienie, są ograniczone, odwodnienie zagęszcza wydzielinę i nasila objawy. ### Inhalacje parowe Wdychanie ciepłego, nawilżonego powietrza (z miski gorącej wody lub w czasie gorącego prysznica) może chwilowo łagodzić niedrożność nosa i ułatwiać odpływ śluzu. Dowody są umiarkowane, należy zachować ostrożność, by uniknąć oparzeń, zwłaszcza u dzieci. ### Uniesienie głowy podczas snu Dodatkowa poduszka lub uniesienie wezgłowia łóżka o 15–20° może zmniejszyć spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła i nocną niedrożność nosa, sprzyjając grawitacyjnemu drenażowi zatok. ### Unikanie alergenów W alergicznym nieżycie nosa ograniczenie ekspozycji na zidentyfikowane czynniki wyzwalające jest strategią pierwszego wyboru [6]. Kluczowe działania obejmują stosowanie pokrowców antyalergicznych na poduszki i materace, zamykanie okien w sezonie wysokich stężeń pyłków, mycie się po aktywności na świeżym powietrzu oraz używanie oczyszczaczy powietrza z filtrami HEPA. ### Ciepłe okłady Przykładanie ciepłego, wilgotnego ręcznika na okolice zatok może łagodzić ucisk w obrębie twarzy i ułatwiać drenaż w katarze związanym z zapaleniem zatok. ## Pomocne leki dostępne bez recepty Poniższa tabela podsumowuje powszechnie stosowane preparaty bez recepty według klasy leku. | Klasa | Przykład(y) | Typowa dawka u dorosłych | Mechanizm | Najważniejsze uwagi / przeciwwskazania | |---|---|---|---|---| | **Doustne leki przeciwhistaminowe (II generacji)** | Cetyryzyna (Zyrtec), loratadyna (Claritin), feksofenadyna (Allegra) | Cetyryzyna 10 mg raz dziennie; loratadyna 10 mg raz dziennie; feksofenadyna 180 mg raz dziennie | Blokują receptory H1, zmniejszając wydzielanie i świąd zależne od histaminy | Preferowane w alergicznym nieżycie nosa; mniejsza sedacja niż I generacja. Cetyryzyna może powodować łagodną senność. Zwykle nieskuteczne w niealergicznym katarze [7]. | | **Doustne leki przeciwhistaminowe (I generacji)** | Difenhydramina (Benadryl), chlorfeniramina | Difenhydramina 25–50 mg co 6–8 h; chlorfeniramina 4 mg co 4–6 h | Blokada H1 oraz osuszający efekt antycholinergiczny | Mogą zmniejszać katar w przeziębieniu dzięki właściwościom antycholinergicznym [8]. Powodują znaczną senność. Unikać u osób starszych (lista Beersa), w BPH, jaskrze z wąskim kątem. | | **Donosowe glikokortykosteroidy** | Propionian flutykazonu (Flonase), triamcynolon (Nasacort), budezonid (Rhinocort) | 1–2 dawki do każdego nozdrza raz dziennie | Zmniejszają stan zapalny błony śluzowej, wydzielanie komórek kubkowych i przepuszczalność naczyń | Złoty standard w alergicznym nieżycie nosa [2]. Pełny efekt po 1–2 tygodniach. Obecnie dostępne bez recepty. Minimalne wchłanianie ogólnoustrojowe. | | **Miejscowe leki obkurczające** | Oksymetazolina (Afrin), fenylefryna w aerozolu donosowym | 2–3 dawki do każdego nozdrza co 12 h (oksymetazolina) | Agonista alfa-adrenergiczny; wazokonstrykcja zmniejsza obrzęk błony śluzowej | Szybkie ustąpienie niedrożności. **Nie stosować >3 kolejnych dni**, aby uniknąć polekowego nieżytu nosa [4]. Unikać w niekontrolowanym nadciśnieniu. | | **Doustne leki obkurczające** | Pseudoefedryna (Sudafed), fenylefryna (doustnie) | Pseudoefedryna 60 mg co 4–6 h lub 120 mg o przedłużonym uwalnianiu co 12 h | Ogólnoustrojowa wazokonstrykcja alfa-adrenergiczna | Pseudoefedryna jest skuteczniejsza od doustnej fenylefryny [4]. Wydawana zza lady aptecznej (USA). Unikać w niekontrolowanym nadciśnieniu, ciężkiej chorobie wieńcowej, przy stosowaniu inhibitorów MAO. | | **Donosowy lek antycholinergiczny (OTC w niektórych krajach)** | Bromek ipratropium 0,03% (Atrovent Nasal) — Rx w USA, OTC na niektórych rynkach | 2 dawki do każdego nozdrza 2–3 razy dziennie | Blokuje receptory muskarynowe, zmniejszając wydzielanie gruczołowe | Szczególnie skuteczny w wodnistym katarze (naczynioruchowy/smakowy nieżyt nosa i przeziębienie). Nie zmniejsza niedrożności. | | **Sprays solankowe / płukanki** | NeilMed, Ocean Spray, Navage | Według potrzeb; płukanie 1–3 razy dziennie | Mechaniczne usuwanie śluzu i czynników drażniących | Brak przeciwwskazań. Bezpieczne dla wszystkich populacji, w tym w ciąży [5]. | > **Uwaga:** Przegląd Cochrane z 2015 roku stwierdził, że leki przeciwhistaminowe wywierają umiarkowany korzystny wpływ na nasilenie kataru w pierwszych 1–2 dniach przeziębienia, ale ich znaczenie kliniczne jest niewielkie, a działania niepożądane (sedacja) mogą niwelować korzyści [8]. ## Opcje na receptę Leki na receptę są zwykle wskazane, gdy postępowanie OTC zawodzi, objawy są przewlekłe lub ciężkie, albo określone rozpoznanie wymaga leczenia celowanego. | Klasa | Przykład(y) | Typowa dawka u dorosłych | Kiedy stosować / uwagi | |---|---|---|---| | **Donosowy lek antycholinergiczny** | Bromek ipratropium 0,03% (Atrovent Nasal) | 2 dawki do każdego nozdrza 2–3 razy dziennie | Pierwszy wybór na receptę w naczynioruchowym nieżycie nosa i wodnistym katarze związanym z przeziębieniem [3]. Może powodować suchość nosa, krwawienia z nosa. | | **Donosowe leki przeciwhistaminowe** | Azelastyna (Astelin/Astepro), olopatadyna (Patanase) | Azelastyna 1–2 dawki do każdego nozdrza dwa razy dziennie | Skuteczne zarówno w alergicznym, jak i niealergicznym nieżycie nosa [2]. Może powodować gorzki smak, senność. Dostępne bez recepty (Astepro) w USA od 2022 roku. | | **Złożony aerozol donosowy** | Azelastyna/flutykazon (Dymista) | 1 dawka do każdego nozdrza dwa razy dziennie | Skuteczniejszy niż każdy ze składników osobno w umiarkowanym do ciężkiego alergicznym nieżycie nosa [6]. Tylko na receptę. | | **Antagonista receptora leukotrienowego** | Montelukast (Singulair) | 10 mg raz dziennie przed snem | Drugi lub trzeci rzut w alergicznym nieżycie nosa, zwłaszcza ze współistniejącą astmą. Ostrzeżenie FDA w czarnej ramce (2020) dotyczące zdarzeń neuropsychiatrycznych; należy omówić ryzyko vs. korzyści. | | **Doustne glikokortykosteroidy** | Prednizon | Krótka redukcja dawki, np. 30–40 mg dziennie × 5–7 dni | Zarezerwowane dla ciężkiej polipowatości nosa lub opornego na leczenie zapalenia zatok; przepisywane przez laryngologa lub alergologa. Nie do rutynowego leczenia kataru. | | **Antybiotyki** | Amoksycylina z kwasem klawulanowym, doksycyklina | Amoksycylina/klawulanian 875/125 mg dwa razy dziennie × 5–10 dni | Tylko w potwierdzonym lub silnie podejrzewanym ostrym bakteryjnym zapaleniu zatok (objawy >10 dni bez poprawy lub „podwójne pogorszenie"). Większość katarów jest wirusowa — antybiotyki nie pomagają i przyczyniają się do oporności [2]. | | **Immunoterapia** | Podskórna (SCIT) lub podjęzykowa (SLIT) immunoterapia alergenowa | Indywidualnie ustalana przez alergologa | W alergicznym nieżycie nosa niewystarczająco kontrolowanym lekami lub gdy pożądana jest długotrwała modyfikacja przebiegu choroby. Wymaga 3–5-letniego cyklu. Przepisywanie i rozpoczęcie przez alergologa [6]. | ## Typowo zlecane badania laboratoryjne Większość przypadków ostrego kataru nie wymaga badań laboratoryjnych. Gdy objawy są uporczywe, nawracające lub nietypowe, można rozważyć następujące badania: | Badanie | Uzasadnienie | Kiedy zlecać | |---|---|---| | **Cytologia / wymaz z nosa** | Eozynofile sugerują alergiczny nieżyt nosa; neutrofile sugerują zakażenie | Przewlekły katar o niejasnej etiologii | | **Testy skórne punktowe (SPT)** lub **swoiste IgE w surowicy** (np. ImmunoCAP) | Identyfikuje uczulenie na konkretne alergeny | Podejrzenie alergicznego nieżytu nosa, gdy czynniki wyzwalające są niejasne [7] | | **Morfologia krwi (CBC) z rozmazem** | Eozynofilia może wspierać etiologię alergiczną; leukocytoza sugeruje zakażenie | Objawy przewlekłe lub podejrzenie ogólnoustrojowej choroby alergicznej | | **Całkowite IgE w surowicy** | Podwyższone wartości wspierają chorobę atopową, ale są niespecyficzne | Uzupełnienie testu swoistego IgE | | **TK zatok (obrazowanie, nie laboratorium)** | Ocena powikłań zapalenia zatok, polipów, nieprawidłowości strukturalnych | Przewlekłe zapalenie zatok (≥12 tygodni), podejrzenie powikłań, planowanie operacji | | **Beta-2 transferyna** | Wysoce specyficzny marker PMR; potwierdza wyciek PMR z nosa | Przejrzysty, jednostronny wyciek po urazie lub operacji — podejrzenie wycieku PMR | | **Endoskopia nosa** | Bezpośrednia wizualizacja jamy nosowej, małżowin, ujść zatok, polipów | Uporczywe objawy jednostronne, podejrzenie polipów, ciała obcego, guza | ## Populacje szczególne ### Dzieci - Dzieci przechodzą średnio **6–8 przeziębień rocznie**, w porównaniu z 2–3 u dorosłych, co czyni katar bardzo częstą dolegliwością pediatryczną [1]. - **Krople z solą fizjologiczną i delikatne odsysanie nosa** (gruszka) są pierwszym wyborem u niemowląt i małych dzieci. - **Leki bez recepty na kaszel i przeziębienie NIE są zalecane u dzieci poniżej 6. roku życia** (zalecenie FDA, 2008). Amerykańska Akademia Pediatrii odradza ich stosowanie w tej grupie wiekowej z powodu braku skuteczności i ryzyka poważnych działań niepożądanych. - **Leki przeciwhistaminowe II generacji** — cetyryzyna jest dopuszczona u dzieci ≥6 miesięcy w alergicznym nieżycie nosa; loratadyna i feksofenadyna są dopuszczone od ≥2. roku życia. Należy zawsze stosować preparaty odpowiednie dla wieku i wagi. Dawkowanie konsultować z pediatrą. - **Donosowe glikokortykosteroidy** — furoinian flutykazonu (Flonase Sensimist) jest dopuszczony od ≥2. roku życia; mometazon (Nasonex) od ≥2. roku życia w alergicznym nieżycie nosa. Przy długotrwałym stosowaniu monitorować tempo wzrastania. - **Jednostronna, cuchnąca wydzielina** u dziecka powinna zawsze skłaniać do oceny pod kątem **ciała obcego** w nosie. ### Ciąża - **Nieżyt nosa ciężarnych** dotyczy około 20–30% kobiet w ciąży, zwykle w drugim i trzecim trymestrze, z powodu estrogenozależnego przekrwienia błony śluzowej nosa. Ustępuje w ciągu 2 tygodni od porodu. - **Postępowanie pierwszego wyboru:** Płukanie nosa solą fizjologiczną i plastry rozszerzające skrzydełka nosa. Są bezpieczne przez całą ciążę. - **Donosowe glikokortykosteroidy:** Budezonid jest preparatem preferowanym (dawniej kategoria B FDA; najwięcej danych dotyczących bezpieczeństwa w ciąży spośród INC) [2]. - **Doustne leki przeciwhistaminowe:** Cetyryzyna i loratadyna są zazwyczaj uznawane za dopuszczalne w ciąży, gdy są potrzebne (dawniej kategoria B). Leki przeciwhistaminowe I generacji (np. chlorfeniramina) mają dłuższą udokumentowaną historię bezpieczeństwa, ale powodują sedację. - **Unikać:** Doustnych leków obkurczających, zwłaszcza pseudoefedryny w pierwszym trymestrze (potencjalny związek z gastroschizą w niektórych badaniach; dowody są dyskutowane, ale ostrożność jest uzasadniona). Fenylefryny również należy zasadniczo unikać. - **Immunoterapia:** Może być kontynuowana w ciąży, jeśli została wcześniej rozpoczęta, ale nie powinna być inicjowana podczas ciąży. ### Osoby starsze - **Starczy nieżyt nosa** (atroficzny lub suchy) jest częsty u osób starszych, paradoksalnie powoduje wodnistą wydzielinę z powodu upośledzonej funkcji śluzowo-rzęskowej. - **Leki przeciwhistaminowe I generacji** znajdują się na liście **kryteriów Beersa** potencjalnie nieodpowiednich leków u osób starszych z powodu działania antycholinergicznego (splątanie, zatrzymanie moczu, sedacja, upadki). Preferowane są preparaty II generacji. - **Miejscowy ipratropium** jest często dobrze tolerowany i skuteczny w wodnistym katarze u osób starszych [3]. - **Doustne leki obkurczające** należy stosować ostrożnie ze względu na działanie sercowo-naczyniowe (nadciśnienie, arytmia). ### Sportowcy - Wysiłkowy katar jest częsty, szczególnie w zimnym, suchym powietrzu — wywołany ochłodzeniem i osuszeniem błony śluzowej nosa podczas oddychania ustami przy wysokiej wentylacji. - **Donosowy ipratropium** przed wysiłkiem może zapobiegać katarowi wysiłkowemu. - **Doustne leki obkurczające (pseudoefedryna):** Wymienione jako zakazane przez Światową Agencję Antydopingową (WADA) powyżej określonych progów stężenia w moczu. Sportowcy zawodowi powinni przed użyciem sprawdzić aktualne przepisy WADA. - **Donosowe glikokortykosteroidy** są dozwolone przez WADA i stanowią odpowiednią opcję dla sportowców z alergicznym nieżytem nosa. ## Kiedy eskalować postępowanie Stosuj poniższe progi do określenia poziomu wymaganej opieki: ### Samodzielne postępowanie jest właściwe, gdy: - Objawy są łagodne, obustronne i zgodne z przeziębieniem (czas trwania <10 dni) - Brak gorączki lub jedynie stan podgorączkowy (<38,3 °C / 101 °F) - Objawy reagują na leczenie OTC i działania domowe ### Należy zgłosić się do lekarza POZ (tego samego dnia lub w ciągu kilku dni), gdy: - Katar utrzymuje się **>10 dni bez poprawy** — możliwe bakteryjne zapalenie zatok - Gęsta, ropna wydzielina z towarzyszącym **bólem twarzy i gorączką** trwającymi >3 dni - Nawracające epizody sugerujące nierozpoznany alergiczny nieżyt nosa lub problem strukturalny - Objawy zaburzają sen, pracę lub jakość życia mimo leczenia OTC - Podejrzenie polekowego nieżytu nosa lub rhinitis medicamentosa ### Należy udać się na nocną/dyżurną pomoc lekarską, gdy: - Umiarkowana gorączka (38,3–39,4 °C) z nasilającym się uczuciem ucisku w obrębie twarzy i zabarwioną wydzieliną (wzorzec „podwójnego pogorszenia") - Znaczące jednostronne **krwawienia z nosa**, nawracające lub trudne do opanowania - Dziecko z podejrzeniem ciała obcego w nosie i stabilnymi parametrami życiowymi ### Należy udać się na SOR / wezwać służby ratunkowe, gdy: - Przejrzysta, wodnista, jednostronna wydzielina **po urazie głowy** (podejrzenie wycieku PMR) - Wysoka gorączka (≥39,4 °C / 103 °F) z **obrzękiem okołooczodołowym, silnym bólem głowy, zaburzeniami widzenia lub zmianami świadomości** — możliwe ropowicze zapalenie oczodołu lub powikłanie wewnątrzczaszkowe - Objawy **anafilaksji**: nagły katar z pokrzywką, uczuciem ucisku w gardle, świszczącym oddechem, hipotensją - Pacjent z immunosupresją z szybko postępującymi objawami nosowymi i **ciemnymi/martwiczymi tkankami** widocznymi w badaniu ## Piśmiennictwo [1] Eccles R. Understanding the symptoms of the common cold and influenza. *Lancet Infect Dis*. 2005;5(11):718-725. PMID:16310147. [2] Seidman MD, Gurgel RK, Lin SY, et al. Clinical practice guideline: Allergic rhinitis. *Otolaryngol Head Neck Surg*. 2015;152(1 Suppl):S1-S43. PMID:25644617. [3] Sur DK, Plesa ML. Chronic Nonallergic Rhinitis. *Am Fam Physician*. 2018;98(3):171-176. PMID:30215910. [4] Deckx L, De Sutter AI, Guo L, Mir NA, van Driel ML. Nasal decongestants in monotherapy for the common cold. *Cochrane Database Syst Rev*. 2016;10(10):CD009612. PMID:27748955. [5] King D, Mitchell B, Williams CP, Spurling GK. Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections. *Cochrane Database Syst Rev*. 2015;2015(4):CD006821. PMID:25892369. [6] Brożek JL, Bousquet J, Agache I, et al. Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) guidelines — 2016 revision. *J Allergy Clin Immunol*. 2017;140(4):950-958. PMID:28602936. [7] Wallace DV, Dykewicz MS, Bernstein DI, et al. The diagnosis and management of rhinitis: an updated practice parameter. *J Allergy Clin Immunol*. 2008;122(2 Suppl):S1-S84. PMID:18662584. [8] De Sutter AI, Saraswat A, van Driel ML. Antihistamines for the common cold. *Cochrane Database Syst Rev*. 2015;2015(11):CD009345. PMID:26615034. --- *Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej. W celu rozpoznania i leczenia jakiegokolwiek schorzenia należy zawsze skonsultować się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia.*