Grupa farmakoterapeutyczna: leki immunosupresyjne, inne leki immunosupresyjne, kod ATC: L04AX07
Mechanizm działania
Mechanizm działania terapeutycznego fumaranu dimetylu u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym nie został w pełni wyjaśniony. Badania przedkliniczne wskazują, że działanie farmakodynamiczne fumaranu dimetylu jest prawdopodobnie wywołane głównie przez aktywację szlaku transkrypcyjnego czynnika jądrowego Nrf2 (erythroid-derived 2)-like 2). Wykazano, że fumaran dimetylu powoduje u pacjentów up-regulację genów antyoksydacyjnych zależnych od Nrf2 (np. dehydrogenaza NAD(P)H, chinon 1; [NQO1]).
Działanie farmakodynamiczne
Wpływ na układ immunologiczny
W badaniach przedklinicznych i klinicznych fumaran dimetylu wykazał działanie przeciwzapalne i immunomodulujące. Fumaran dimetylu i fumaran monometylu, który jest pierwotnym metabolitem fumaranu dimetylu, znacząco hamowały aktywację komórek immunologicznych i następcze uwalnianie cytokin prozapalnych w odpowiedzi na bodźce zapalne w modelach przedklinicznych. W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów z łuszczycą fumaran dimetylu wpływał na fenotypy limfocytów poprzez down-regulację prozapalnych grup cytokin (TH1, TH17) i modulację w kierunku cytokin przeciwzapalnych (TH2). Wykazano, że fumaran dimetylu wywiera działanie terapeutyczne w licznych modelach uszkodzeń zapalnych i neurozapalnych. W badaniach III fazy (DEFINE, CONFIRM i ENDORSE) u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym leczonych fumaranem dimetylu liczba limfocytów zmniejszyła się średnio o około 30% w stosunku do wartości wyjściowej w pierwszym roku leczenia, po czym osiągnęła stan stabilny. W badaniach tych pacjenci, którzy zakończyli leczenie fumaranem dimetylu z liczbą limfocytów poniżej dolnej granicy wartości prawidłowych (LLN, 910 komórek/mm3), byli obserwowani pod kątem powrotu liczby limfocytów do LLN.
Rycina 1 przedstawia odsetek pacjentów, u których w oparciu o metodę Kaplana-Meiera szacuje się, że osiągną LLN bez przedłużonej ciężkiej limfopenii. Wyjściową wartość powrotu (RBL) zdefiniowano jako ostatnią ALC w trakcie leczenia przed jego zakończeniem. Szacowane odsetki pacjentów z lekką, umiarkowaną i ciężką limfopenią przy RBL, u których nastąpił powrót do poziomu LLN (ALC ≥ 0,9 × 10^9/l) w 12. tygodniu i w 24. tygodniu, przedstawiono w tabelach 1, 2 i 3 z 95% przedziałami ufności (CI). Błąd standardowy oszacowania funkcji przeżycia metodą Kaplana-Meiera obliczono za pomocą wzoru Greenwooda.
Rycina 1: Metoda Kaplana-Meiera; odsetek pacjentów powracających do LLN ≥ 910 komórek/mm3 z wyjściowej wartości powrotu (RBL)
Tabela 1: Metoda Kaplana-Meiera; szacowany odsetek pacjentów z lekką limfopenią przy wyjściowej wartości powrotu (RBL), którzy osiągną LLN, z wyłączeniem pacjentów z przedłużoną ciężką limfopenią
Liczba pacjentów z grupy ryzyka z lekką limfopenią^a
Wartość wyjściowa n = 86
Tydzień 12 n = 12
Tydzień 24 n = 4
Odsetek pacjentów, którzy osiągnęli LLN (95% CI)
0,81 (0,71; 0,89)
0,90 (0,81; 0,96)
^a Pacjenci z ALC < 910 i ≥ 800 komórek/mm3 przy RBL, z wyłączeniem pacjentów z przedłużoną ciężką limfopenią.
Tabela 2: Metoda Kaplana-Meiera; szacowany odsetek pacjentów z umiarkowaną limfopenią przy wyjściowej wartości powrotu (RBL), którzy osiągną LLN, z wyłączeniem pacjentów z przedłużoną ciężką limfopenią
Liczba pacjentów z grupy ryzyka z umiarkowaną limfopenią^a
Wartość wyjściowa n = 124
Tydzień 12 n = 33
Tydzień 24 n = 17
Odsetek pacjentów, którzy osiągnęli LLN (95% CI)
0,57 (0,46; 0,67)
0,70 (0,60; 0,80)
^a Pacjenci z ALC < 800 i ≥ 500 komórek/mm3 przy RBL, z wyłączeniem pacjentów z przedłużoną ciężką limfopenią.
Tabela 3: Metoda Kaplana-Meiera; szacowany odsetek pacjentów z ciężką limfopenią przy wyjściowej wartości powrotu (RBL), którzy osiągną LLN, z wyłączeniem pacjentów z przedłużoną ciężką limfopenią
Liczba pacjentów z grupy ryzyka z ciężką limfopenią^a
Wartość wyjściowa n = 18
Tydzień 12 n = 6
Tydzień 24 n = 4
Odsetek pacjentów, którzy osiągnęli LLN (95% CI)
0,43 (0,20; 0,75)
0,62 (0,35; 0,88)
^a Pacjenci z ALC < 500 komórek/mm3 przy RBL, z wyłączeniem pacjentów z przedłużoną ciężką limfopenią.
Skuteczność i bezpieczeństwo kliniczne
Przeprowadzono dwa dwuletnie, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badania (DEFINE z udziałem 1234 pacjentów i CONFIRM z udziałem 1417 pacjentów) u pacjentów z postacią rzutowo-remisyjną stwardnienia rozsianego (RRMS). Pacjenci z postępującą postacią SM nie byli włączani do tych badań.
Skuteczność (patrz tabela poniżej) i bezpieczeństwo wykazano u pacjentów z wynikami w zakresie od 0 do 5 w rozszerzonej skali stopnia niesprawności Kurtzkego (Expanded Disability Status Scale, EDSS), u których wystąpił co najmniej 1 rzut w okresie roku przed randomizacją lub którzy w ciągu 6 tygodni przed randomizacją mieli wynik badania mózgu metodą rezonansu magnetycznego (MR) potwierdzający co najmniej jedną zmianę wzmacniającą się po podaniu gadolinu (Gd+). W badaniu CONFIRM z zaślepionym oceniającym (tj. lekarz/badacz oceniający odpowiedź na leczenie nie wie, jakie leczenie zastosowano) jako komparator referencyjny zastosowano octan glatirameru.
W badaniu DEFINE mediany dla podstawowej charakterystyki pacjenta były następujące: wiek 39 lat, czas trwania choroby 7,0 lat i wynik EDSS 2,0. Ponadto 16% pacjentów miało wynik EDSS > 3,5, 28% miało ≥ 2 rzuty w poprzednim roku, a 42% było wcześniej leczonych innym zatwierdzonym typem leczenia SM. W kohorcie MR 36% pacjentów włączonych do badania miało na początku zmiany Gd+ (średnia liczba zmian Gd+ wynosiła 1,4).
W badaniu CONFIRM mediany dla podstawowej charakterystyki pacjenta były następujące: wiek 37 lat, czas trwania choroby 6 lat, wynik EDSS 2,5. Ponadto 17% pacjentów miało wynik EDSS > 3,5, 32% miało ≥ 2 rzuty w poprzednim roku, a 30% było wcześniej leczonych innym zatwierdzonym typem leczenia SM. W kohorcie MR 45% pacjentów włączonych do badania miało na początku zmiany Gd+ (średnia liczba zmian Gd+ wynosiła 2,4).
W porównaniu z placebo pacjenci leczeni fumaranem dimetylu wykazywali klinicznie i statystycznie istotną poprawę pierwszorzędowego punktu końcowego w badaniu DEFINE, którym był odsetek pacjentów z rzutem po dwóch latach leczenia. Poprawę uzyskano również w pierwszorzędowym punkcie końcowym badania CONFIRM, którym była roczna częstość rzutów (ARR) po dwóch latach leczenia.
ARR przy podawaniu octanu glatirameru w porównaniu z placebo wynosiła 0,286 vs. 0,401 w badaniu CONFIRM, co odpowiada zmniejszeniu o 29% (p = 0,013). Dane te są zgodne z informacjami dotyczącymi przepisywania octanu glatirameru.
Badanie DEFINE
Badanie CONFIRM
Placebo
Fumaran dimetylu 240 mg dwa razy na dobę
Placebo
Fumaran dimetylu 240 mg dwa razy na dobę
Octan glatirameru
Kliniczne punkty końcowe^a
Liczba pacjentów
408
410
363
359
350
Roczna częstość rzutów
0,364
0,172***
0,401
0,224***
0,286*
Stosunek częstości (95% CI)
0,47 (0,37; 0,61)
0,56 (0,42; 0,74)
0,71 (0,55; 0,93)
Liczba pacjentów z rzutem
0,461
0,270***
0,410
0,291**
0,321**
Współczynnik ryzyka (HR) (95% CI)
0,51 (0,40; 0,66)
0,66 (0,51; 0,86)
0,71 (0,55; 0,92)
Odsetek pacjentów z potwierdzoną progresją niesprawności w ciągu 12 tygodni
0,271
0,164**
0,169
0,128#
0,156#
Współczynnik ryzyka (HR) (95% CI)
0,62 (0,44; 0,87)
0,79 (0,52; 1,19)
0,93 (0,63; 1,37)
Odsetek pacjentów z potwierdzoną progresją niesprawności w ciągu 24 tygodni
0,169
0,128#
0,125
0,078#
0,108#
Współczynnik ryzyka (HR) (95% CI)
0,77 (0,52; 1,14)
0,62 (0,37; 1,03)
0,87 (0,55; 1,38)
Badanie DEFINE
Badanie CONFIRM
Placebo
Fumaran dimetylu 240 mg dwa razy na dobę
Placebo
Fumaran dimetylu 240 mg dwa razy na dobę
Octan glatirameru
Punkty końcowe MR^b
Liczba pacjentów
165
152
144
147
161
Średnia (mediana) liczba nowych lub powiększających się zmian T2 w ciągu 2 lat
16,5 (7,0)
3,2 (1,0)***
19,9 (11,0)
5,7 (2,0)***
9,6 (3,0)***
Średni stosunek zmian (95% CI)
0,15 (0,10; 0,23)
0,29 (0,21; 0,41)
0,46 (0,33; 0,63)
Średnia (mediana) liczba zmian Gd po 2 latach
1,8 (0)
0,1 (0)***
2,0 (0,0)
0,5 (0,0)***
0,7 (0,0)**
Iloraz szans (OR) (95% CI)
0,10 (0,05; 0,22)
0,26 (0,15; 0,46)
0,39 (0,24; 0,65)
Średnia (mediana) liczba nowych zmian hipointensywnych T1 w ciągu 2 lat
5,7 (2,0)
2,0 (1,0)***
8,1 (4,0)
3,8 (1,0)***
4,5 (2,0)**
Średni stosunek zmian (95% CI)
0,28 (0,20; 0,39)
0,43 (0,30; 0,61)
0,59 (0,42; 0,82)
^a Wszystkie analizy klinicznych punktów końcowych przeprowadzono zgodnie z zasadą intent-to-treat (analiza zgodnie z pierwotnym zamiarem leczenia); ^b analiza MR wykorzystała kohortę MR
*wartość p < 0,05; **wartość p < 0,01; ***wartość p < 0,0001; # statystycznie nieistotne
Do otwartego, niekontrolowanego badania przedłużonego (ENDORSE) trwającego 8 lat włączono 1736 odpowiednich pacjentów z RRMS z badań rejestracyjnych (DEFINE i CONFIRM). Pierwszorzędowym celem badania była ocena długoterminowego bezpieczeństwa fumaranu dimetylu u pacjentów z RRMS. Z 1736 pacjentów około połowa (909, 52%) była leczona przez 6 lat lub dłużej. 501 pacjentów było stale leczonych fumaranem dimetylu w dawce 240 mg dwa razy na dobę we wszystkich 3 badaniach, a 249 pacjentów, którzy wcześniej otrzymywali placebo w badaniach DEFINE i CONFIRM, otrzymywało dawkę 240 mg dwa razy na dobę w badaniu ENDORSE. Pacjenci, którym podawano dawkę dwa razy na dobę w sposób ciągły, byli leczeni przez okres do 12 lat.
W badaniu ENDORSE u ponad połowy wszystkich pacjentów leczonych fumaranem dimetylu w dawce 240 mg dwa razy na dobę nie wystąpił rzut. U pacjentów leczonych w sposób ciągły dwa razy na dobę we wszystkich 3 badaniach skorygowana wartość ARR wynosiła 0,187 (95% CI: 0,156; 0,224) w badaniach DEFINE i CONFIRM oraz 0,141 (95% CI: 0,119; 0,167) w badaniu ENDORSE. U pacjentów wcześniej leczonych placebo skorygowana wartość ARR zmniejszyła się z 0,330 (95% CI: 0,266; 0,408) w badaniach DEFINE i CONFIRM do 0,149 (95% CI: 0,116; 0,190) w badaniu ENDORSE.
W badaniu ENDORSE u większości pacjentów (> 75%) nie potwierdzono progresji niesprawności (mierzonej jako 6-miesięczna trwała progresja niesprawności). Łączne wyniki z trzech badań wykazały, że pacjenci leczeni fumaranem dimetylu mieli stałą i niską częstość potwierdzonej progresji niesprawności z niewielkim wzrostem średniego wyniku EDSS w badaniu ENDORSE. Ocena MR (do 6. roku, w tym 752 pacjentów wcześniej włączonych do kohorty MR badań DEFINE i CONFIRM) wykazała, że u większości pacjentów (około 90%) nie stwierdzono żadnych zmian wzmacniających się po podaniu gadolinu. W ciągu 6 lat roczna skorygowana średnia liczba nowych lub powiększających się zmian T2 oraz nowych zmian T1 pozostawała niska.
Skuteczność u pacjentów z dużą aktywnością choroby:
W badaniach DEFINE i CONFIRM, w podgrupie pacjentów z dużą aktywnością choroby obserwowano spójny wpływ leczenia na częstość rzutów, natomiast skuteczność w zakresie trzymiesięcznego zmniejszenia progresji choroby nie została jednoznacznie ustalona. Zgodnie z założeniami badań dużą aktywność choroby zdefiniowano następująco:
Pacjenci z dwoma lub więcej rzutami w ciągu roku oraz z jedną lub więcej zmianami wzmacniającymi się po podaniu gadolinu w badaniu MR mózgu (n=42 w DEFINE; n=51 w CONFIRM), lub
Pacjenci, którzy nie odpowiedzieli na wcześniejsze leczenie (przez co najmniej rok) interferonem beta i mieli co najmniej jeden rzut w poprzednim roku w trakcie leczenia, oraz co najmniej 9 zmian hiperintensywnych T2 w MR mózgu lub co najmniej 1 zmianę wzmacniającą się po podaniu gadolinu, lub pacjenci z niezmienioną lub zwiększoną częstością rzutów w poprzednim roku w porównaniu z okresem sprzed dwóch lat (n=177 w DEFINE; n=141 w CONFIRM).
Populacja pediatryczna
Bezpieczeństwo i skuteczność fumaranu dimetylu u pacjentów pediatrycznych z RRMS oceniano w randomizowanym, otwartym, kontrolowanym aktywnie (interferon beta-1a) badaniu z grupami równoległymi u pacjentów z RRMS w wieku od 10 lat do mniej niż 18 lat. Stu pięćdziesięciu pacjentów randomizowano do grupy otrzymującej fumaran dimetylu (240 mg doustnie dwa razy na dobę) lub interferon beta-1a (30 μg i.m. raz w tygodniu) przez 96 tygodni. Pierwszorzędowym punktem końcowym był odsetek pacjentów bez nowych lub powiększających się zmian hiperintensywnych T2 w MR mózgu w 96. tygodniu. Głównym drugorzędowym punktem końcowym była liczba nowych lub powiększających się zmian hiperintensywnych T2 w MR mózgu w 96. tygodniu. Ze względu na brak wcześniej zaplanowanej hipotezy potwierdzającej dla pierwszorzędowego punktu końcowego przedstawiono statystyki opisowe.
Odsetek pacjentów w populacji z zamiarem leczenia (ITT) bez nowych lub powiększających się zmian T2 w MR w 96. tygodniu w porównaniu z wartością wyjściową wynosił 12,8% u pacjentów leczonych fumaranem dimetylu w porównaniu z 2,8% w grupie otrzymującej interferon beta-1a. Średnia liczba nowych lub powiększających się zmian T2 w 96. tygodniu w porównaniu z wartością wyjściową, skorygowana o wyjściową liczbę zmian T2 i wiek (populacja ITT bez pacjentów, którzy nie poddali się badaniu MRI), wynosiła 12,4 dla fumaranu dimetylu i 32,6 dla interferonu beta-1a.
Do końca 96-tygodniowego okresu otwartego badania prawdopodobieństwo klinicznego rzutu wynosiło 34% w grupie leczonej fumaranem dimetylu i 48% w grupie leczonej interferonem beta-1a.
Profil bezpieczeństwa u pacjentów pediatrycznych (w wieku od 13 lat do mniej niż 18 lat), którym podawano fumaran dimetylu, był jakościowo zgodny z profilem bezpieczeństwa obserwowanym wcześniej u dorosłych pacjentów (patrz punkt 4.8).
⚠️ Ostrzeżenia
Badania krwi/laboratoryjne
W badaniach klinicznych u pacjentów leczonych fumaranem dimetylu stwierdzono zmiany wartości badań laboratoryjnych nerek (patrz punkt 4.8). Znaczenie kliniczne tych zmian nie jest znane. Zaleca się wykonanie kontroli czynności nerek (np. kreatynina, azot mocznikowy we krwi i badanie ogólne moczu) przed rozpoczęciem leczenia, po 3 i 6 miesiącach leczenia, a następnie co 6 do 12 miesięcy oraz zgodnie ze wskazaniem klinicznym.
Leczenie fumaranem dimetylu może skutkować polekowym uszkodzeniem wątroby, w tym zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych (≥ 3-krotności górnej granicy wartości prawidłowych (GGN) i zwiększeniem stężenia bilirubiny całkowitej (≥ 2-krotności GGN). Początek może wystąpić natychmiast, po kilku tygodniach lub później. Po przerwaniu leczenia obserwowano ustępowanie działań niepożądanych. Przed rozpoczęciem leczenia oraz w trakcie leczenia, zgodnie ze wskazaniem klinicznym, zaleca się oznaczenie surowiczych aktywności aminotransferaz (np. aminotransferazy alaninowej (ALT), aminotransferazy asparaginianowej (AST)) i stężenia bilirubiny całkowitej.
U pacjentów leczonych produktem Adifemu może rozwinąć się limfopenia (patrz punkt 4.8). Przed rozpoczęciem leczenia produktem Adifemu należy wykonać aktualną pełną morfologię krwi z oznaczeniem limfocytów. Jeśli stwierdzona liczba limfocytów jest niższa niż zakres wartości prawidłowych, przed rozpoczęciem leczenia produktem Adifemu należy dokładnie ocenić możliwe przyczyny. Fumaran dimetylu nie był oceniany u pacjentów, którzy mieli niską liczbę limfocytów już przed leczeniem, dlatego w leczeniu tych pacjentów należy zachować ostrożność. Leczenia produktem Adifemu nie należy rozpoczynać u pacjentów z ciężką limfopenią (liczba limfocytów < 0,5 × 10^9/l).
Po rozpoczęciu terapii co 3 miesiące należy wykonywać pełną morfologię krwi z oznaczeniem limfocytów.
U pacjentów z limfopenią zaleca się zachowanie zwiększonej czujności ze względu na zwiększone ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML):
U pacjentów z przedłużoną ciężką limfopenią (liczba limfocytów < 0,5 × 10^9/l), utrzymującą się dłużej niż 6 miesięcy, należy zakończyć leczenie produktem Adifemu.
U pacjentów z utrzymującym się umiarkowanym zmniejszeniem bezwzględnej liczby limfocytów do ≥ 0,5 × 10^9/l do < 0,8 × 10^9/l trwającym dłużej niż 6 miesięcy należy ponownie ocenić stosunek korzyści do ryzyka leczenia produktem Adifemu.
U pacjentów, u których liczba limfocytów jest niższa niż dolna granica wartości prawidłowych (LLN), zdefiniowana zakresem referencyjnym danego lokalnego laboratorium, zaleca się regularne kontrolowanie bezwzględnej liczby limfocytów. Należy uwzględnić inne czynniki, które mogą dodatkowo zwiększać indywidualne ryzyko PML (patrz akapit dotyczący PML poniżej).
Liczbę limfocytów należy monitorować do czasu, gdy ich liczba powróci do wartości prawidłowych (patrz punkt 5.1). Jeżeli alternatywne opcje terapeutyczne nie są dostępne, po powrocie limfocytów do wartości prawidłowych należy na podstawie oceny klinicznej zdecydować, czy ponownie rozpocząć leczenie produktem Adifemu.
Badanie metodą rezonansu magnetycznego (MR)
Przed rozpoczęciem leczenia produktem Adifemu należy dysponować wyjściowym badaniem MR (zwykle nie starszym niż 3 miesiące). Zgodnie z zaleceniami krajowymi i lokalnymi należy rozważyć, czy wskazane jest włączenie dodatkowych badań MR. U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem PML można rozważyć włączenie badań MR jako element programu wzmożonego nadzoru. W przypadku klinicznego podejrzenia PML należy w celach diagnostycznych natychmiast wykonać badanie MR.
Postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia (PML)
U pacjentów leczonych fumaranem dimetylu zgłaszano przypadki PML (patrz punkt 4.8). PML jest zakażeniem oportunistycznym wywołanym wirusem Johna Cunninghama (JCV), które może być śmiertelne lub może prowadzić do ciężkiej niesprawności.
Przypadki PML wystąpiły podczas leczenia fumaranem dimetylu i innymi produktami leczniczymi zawierającymi fumarany u pacjentów z limfopenią (liczba limfocytów niższa niż LLN). Przedłużona umiarkowana do ciężkiej limfopenia prawdopodobnie zwiększa ryzyko wystąpienia PML w trakcie leczenia fumaranem dimetylu, jednak ryzyka tego nie można wykluczyć także u pacjentów z lekką limfopenią.
Inne czynniki, które mogą przyczyniać się do zwiększonego ryzyka PML w związku z limfopenią, to:
czas trwania leczenia fumaranem dimetylu. Przypadki PML wystąpiły po około 1 do 5 latach leczenia, chociaż dokładny związek z czasem trwania leczenia nie jest znany.
znaczne zmniejszenie liczby limfocytów T CD4+, a zwłaszcza CD8+, które są ważne dla obrony immunologicznej (patrz punkt 4.8) oraz
wcześniejsze leczenie immunosupresyjne lub immunomodulujące (patrz poniżej).
Lekarz powinien zbadać pacjenta pod kątem tego, czy objawy wskazują na zaburzenia neurologiczne, a jeśli tak, czy te objawy są typowe dla SM, czy też mogą wskazywać na obecność PML.
Przy pierwszych objawach lub oznakach wskazujących na PML należy przerwać podawanie produktu Adifemu i przeprowadzić odpowiednie badania diagnostyczne, w tym oznaczenie DNA JCV w płynie mózgowo-rdzeniowym (CSF) metodą ilościowej reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR). Objawy PML mogą być podobne do rzutu stwardnienia rozsianego. Typowe objawy związane z PML są zróżnicowane, rozwijają się przez okres dni do tygodni i obejmują postępujące osłabienie po jednej stronie ciała, niezgrabność kończyn, zaburzenia widzenia oraz zmiany w myśleniu, pamięci i orientacji prowadzące do splątania i zmian osobowości. Lekarze powinni zwracać szczególną uwagę na te objawy wskazujące na obecność PML, których pacjent może nie zauważyć. Pacjentów należy również pouczyć, aby informowali swojego partnera/partnerkę lub opiekuna o swoim leczeniu, ponieważ mogą oni zauważyć objawy, których pacjent nie będzie świadomy.
PML może wystąpić tylko w obecności zakażenia JCV. Należy wziąć pod uwagę, że wpływ limfopenii na dokładność oznaczania przeciwciał przeciwko JCV w surowicy nie był oceniany u pacjentów leczonych fumaranem dimetylu. Należy ponadto zauważyć, że ujemny wynik oznaczenia przeciwciał przeciwko JCV (przy prawidłowej liczbie limfocytów) nie wyklucza możliwości późniejszego zakażenia JCV.
Jeśli u pacjenta dojdzie do rozwoju PML, podawanie fumaranu dimetylu należy trwale zakończyć.
Wcześniejsze leczenie immunosupresantami lub terapia immunomodulująca
Nie przeprowadzono badań, które oceniałyby skuteczność i bezpieczeństwo fumaranu dimetylu u pacjentów przechodzących z innych terapii modyfikujących przebieg choroby na fumaran dimetylu. Możliwe, że do rozwoju PML u pacjentów leczonych fumaranem dimetylu przyczynia się również wcześniejsza terapia immunosupresyjna.
Przypadki PML wystąpiły u pacjentów wcześniej leczonych natalizumabem, dla którego PML stanowi jedno z ustalonych ryzyk. Lekarze powinni być świadomi, że przypadki PML, które wystąpią po niedawnym odstawieniu natalizumabu, nie muszą być poprzedzone limfopenią.
Ponadto większość potwierdzonych przypadków PML w trakcie leczenia fumaranem dimetylu wystąpiła u pacjentów wcześniej leczonych immunomodulatorami.
Przy przechodzeniu pacjentów z innej terapii modyfikującej przebieg choroby na produkt Adifemu należy uwzględnić okres półtrwania i mechanizm działania innej terapii, aby zapobiec addytywnemu działaniu na układ immunologiczny i jednocześnie zmniejszyć ryzyko reaktywacji SM. Przed rozpoczęciem leczenia produktem Adifemu i regularnie w trakcie leczenia zaleca się wykonywanie pełnej morfologii krwi (patrz Badania krwi/laboratoryjne powyżej).
Ciężkie zaburzenia czynności nerek i wątroby
Fumaran dimetylu nie był oceniany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek i wątroby, dlatego w leczeniu tych pacjentów należy zachować ostrożność (patrz punkt 4.2).
Ciężka czynna choroba przewodu pokarmowego
Fumaran dimetylu nie był oceniany u pacjentów z ciężką czynną chorobą przewodu pokarmowego, dlatego w leczeniu tych pacjentów należy zachować ostrożność.
Zaczerwienienie (uderzenia gorąca)
W badaniach klinicznych zaczerwienienie (uderzenia gorąca) zgłaszało 34% pacjentów leczonych fumaranem dimetylu. Większość pacjentów, którzy odczuwali zaczerwienienie (uderzenia gorąca), zgłaszała, że są one łagodne lub umiarkowane. Dane z badań ze zdrowymi ochotnikami sugerują, że zaczerwienienie (uderzenia gorąca) w związku z fumaranem dimetylu są prawdopodobnie zależne od prostaglandyn. U pacjentów z nietolerowanymi zaczerwienieniami (uderzeniami gorąca) korzystne może być krótkotrwałe leczenie 75 mg kwasu acetylosalicylowego bez powłoczki dojelitowej (patrz punkt 4.5). W dwóch badaniach ze zdrowymi ochotnikami częstość i nasilenie zaczerwienienia (uderzeń gorąca) zmniejszały się w trakcie okresu leczenia.
W badaniach klinicznych 3 pacjentów z ogólnej liczby 2560 pacjentów leczonych fumaranem dimetylu zgłosiło, że odczuwa ciężkie zaczerwienienie (uderzenia gorąca), które prawdopodobnie stanowiło reakcję nadwrażliwości lub anafilaktoidalną. Zdarzenia te nie zagrażały życiu, ale skutkowały hospitalizacją. Lekarze i pacjenci powinni być świadomi tej możliwości w przypadku ciężkich uderzeń gorąca (patrz punkty 4.2, 4.5 i 4.8).
Reakcje anafilaktyczne
Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu zgłaszano przypadki anafilaksji/reakcji anafilaktoidalnej po podaniu fumaranu dimetylu. Objawy mogą obejmować duszność, hipoksję, niedociśnienie tętnicze, obrzęk naczynioruchowy, wysypkę lub pokrzywkę. Mechanizm anafilaksji indukowanej fumaranem dimetylu nie jest znany. Reakcje zwykle pojawiają się po pierwszej dawce, ale mogą również wystąpić w dowolnym momencie leczenia oraz mogą być ciężkie i zagrażające życiu. Pacjentów należy pouczyć, aby zaprzestali stosowania fumaranu dimetylu i natychmiast szukali pomocy lekarskiej, jeśli wystąpią u nich objawy lub oznaki anafilaksji. Leczenia nie należy ponownie rozpoczynać (patrz punkt 4.8).
Zakażenia
W kontrolowanych placebo badaniach III fazy częstość zakażeń (60% vs. 58%) i ciężkich zakażeń (2% vs. 2%) w grupie pacjentów leczonych fumaranem dimetylu była podobna jak w grupie placebo. Jeśli jednak u pacjenta dojdzie do wystąpienia ciężkiego zakażenia, ze względu na działanie immunomodulujące fumaranu dimetylu (patrz punkt 5.1) należy rozważyć przerwanie leczenia produktem Adifemu i przed wznowieniem leczenia ponownie ocenić możliwe korzyści i ryzyko. Pacjentów leczonych produktem Adifemu należy pouczyć, że objawy zakażenia należy zgłaszać lekarzowi. U pacjentów z ciężkim zakażeniem nie wolno rozpoczynać leczenia produktem Adifemu, dopóki zakażenie nie ustąpi.
Nie odnotowano zwiększonej częstości ciężkich zakażeń u pacjentów z liczbą limfocytów < 0,8 × 10^9/l lub < 0,5 × 10^9/l (patrz punkt 4.8). Jeśli terapia jest kontynuowana w przypadku umiarkowanej do ciężkiej przedłużonej limfopenii, nie można wykluczyć ryzyka zakażenia oportunistycznego, w tym PML (patrz punkt 4.4, akapit PML).
Zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca
W trakcie leczenia fumaranem dimetylu wystąpiły przypadki półpaśca (herpes zoster). Większość tych przypadków nie była ciężka, jednak zgłaszano również przypadki ciężkie, w tym rozsiane zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca, półpasiec oczny, półpasiec uszny, neuroinfekcję wywołaną wirusem ospy wietrznej i półpaśca, zapalenie opon i mózgu wywołane wirusem ospy wietrznej i półpaśca oraz zapalenie opon i rdzenia wywołane wirusem ospy wietrznej i półpaśca. Zdarzenia te mogą wystąpić w dowolnym momencie leczenia. U pacjentów stosujących produkt Adifemu należy monitorować ewentualne objawy i oznaki półpaśca, zwłaszcza jeśli zgłaszana jest u nich współistniejąca limfocytopenia. W przypadku wystąpienia półpaśca należy zastosować odpowiednie leczenie. U pacjentów z ciężkimi zakażeniami należy rozważyć wstrzymanie leczenia produktem Adifemu do czasu ustąpienia zakażenia (patrz punkt 4.8).
Rozpoczęcie leczenia
Leczenie produktem Adifemu należy rozpoczynać stopniowo, aby zmniejszyć częstość zaczerwienienia (uderzeń gorąca) i działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego (patrz punkt 4.2).
Zespół Fanconiego
W przypadku produktu leczniczego zawierającego fumaran dimetylu w połączeniu z innymi estrami kwasu fumarowego zgłaszano przypadki zespołu Fanconiego. Ze względu na to, że zespół Fanconiego jest zwykle odwracalny, wczesne rozpoznanie zespołu i zakończenie leczenia fumaranem dimetylu są ważnymi krokami w celu zapobiegania późniejszemu uszkodzeniu nerek i osteomalacji. Najważniejszymi oznakami są białkomocz, glukozuria (z prawidłowymi stężeniami glukozy we krwi), hiperaminoacyduria i fosfaturia (może występować jednocześnie z hipofosfatemią). W miarę postępu mogą wystąpić objawy takie jak wielomocz, polidypsja i osłabienie mięśni proksymalnych. W rzadkich przypadkach może wystąpić hipofosfatemiczna osteomalacja z niezlokalizowanym bólem kostnym, zwiększoną aktywnością fosfatazy alkalicznej w surowicy oraz złamaniami przeciążeniowymi. Ważne jest, że zespół Fanconiego może wystąpić również bez zwiększonego stężenia kreatyniny czy niskiego współczynnika filtracji kłębuszkowej. W przypadku niejasnych objawów należy wziąć pod uwagę zespół Fanconiego i wykonać odpowiednie badania.
Populacja pediatryczna
Profil bezpieczeństwa u pacjentów pediatrycznych jest jakościowo podobny w porównaniu z dorosłymi, dlatego ostrzeżenia i środki ostrożności mają zastosowanie również do pacjentów pediatrycznych. Różnice ilościowe w profilu bezpieczeństwa opisano w punkcie 4.8.
Długoterminowe bezpieczeństwo fumaranu dimetylu w populacji pediatrycznej nie zostało dotychczas ustalone.
Sód
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w jednej kapsułce, to znaczy uznaje się go za „wolny od sodu”.