Grupa farmakoterapeutyczna: Cytostatyki (antracykliny i substancje pokrewne), kod ATC: L01DB01. Mechanizm działania
Substancją czynną produktu Caelyx pegylated liposomal jest doksorubicyny chlorowodorek, cytotoksyczny antybiotyk antracyklinowy otrzymywany ze Streptomyces peucetius var. (caesius). Dokładny mechanizm działania przeciwnowotworowego doksorubicyny nie jest znany. Ogólnie przyjmuje się jednak, że za większość jej działań cytotoksycznych odpowiada hamowanie syntezy DNA, RNA i białek. Jest to najprawdopodobniej skutek interkalacji antracykliny pomiędzy sąsiadujące pary zasad podwójnej helisy DNA, co uniemożliwia jej rozplecenie konieczne do replikacji.
Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania
U 509 pacjentek przeprowadzono i ukończono randomizowane badanie III fazy, w którym porównywano produkt Caelyx pegylated liposomal z doksorubicyną w leczeniu raka piersi z przerzutami. Osiągnięto wymagany protokołem badania cel wykazania co najmniej równoważnej skuteczności produktu Caelyx pegylated liposomal w stosunku do doksorubicyny — wartość współczynnika ryzyka przeżycia bez progresji wyniosła 1,00 (95% przedział ufności dla współczynnika ryzyka = 0,82-1,22). Wartości terapeutycznego współczynnika ryzyka przeżycia bez progresji po standaryzacji względem zmiennych prognostycznych były zgodne z wartościami uzyskanymi w całej populacji, w której rozpoczęto leczenie („intention to treat").
Pierwotna analiza działań kardiotoksycznych wykazała, że ryzyko wystąpienia zdarzeń sercowych jako funkcja kumulacyjnej dawki antracykliny było podczas stosowania produktu Caelyx pegylated liposomal istotnie niższe niż dla doksorubicyny (współczynnik ryzyka = 3,16, p < 0,001). Nie obserwowano żadnych zdarzeń sercowych podczas stosowania produktu Caelyx pegylated liposomal przy kumulacji dawek powyżej 450 mg/m2.
Porównawcze badanie III fazy produktu Caelyx pegylated liposomal w stosunku do topotekanu, u pacjentek z rakiem nabłonkowym jajnika po niepowodzeniu chemioterapii pierwszego rzutu opartej na platynie, ukończono u 474 pacjentek. U pacjentek leczonych produktem Caelyx pegylated liposomal stwierdzono korzyść w zakresie całkowitego czasu przeżycia (overall survival = OS) w porównaniu z pacjentkami leczonymi topotekanem, jak wskazuje współczynnik ryzyka (hazard ratio = HR) 1,216 (95% przedział ufności: 1,000; 1,478), p = 0,050. Odsetki przeżycia w 1., 2. i 3. roku wynosiły 56,3%, 34,7% i 20,2% dla produktu Caelyx pegylated liposomal w porównaniu z 54,0%, 23,6% i 13,2% dla topotekanu.
W podgrupie pacjentek odpowiadających na leczenie platyną różnica była większa: HR 1,432 (95% przedział ufności: 1,066; 1,923), p = 0,017. Odsetki przeżycia w 1., 2. i 3. roku wynosiły 74,1%, 51,2% i 28,4% dla produktu Caelyx pegylated liposomal w porównaniu z 66,2%, 31,0% i 17,5% dla topotekanu.
Wyniki leczenia były zbliżone u pacjentek z chorobą oporną na leczenie platyną: HR 1,069 (95% przedział ufności: 0,823; 1,387), p = 0,618. Odsetki przeżycia w 1., 2. i 3. roku wynosiły 41,5%, 21,1% i 13,8% dla produktu Caelyx pegylated liposomal w porównaniu z 43,2%, 17,2% i 9,5% dla topotekanu.
Przeprowadzono randomizowane, otwarte, wieloośrodkowe badanie kliniczne III fazy z grupami równoległymi, porównujące bezpieczeństwo i skuteczność leczenia skojarzonego produktem Caelyx pegylated liposomal z bortezomibem oraz monoterapii bortezomibem u 646 pacjentów ze szpiczakiem mnogim, którzy byli wcześniej leczeni co najmniej raz i u których nie doszło do progresji w trakcie leczenia opartego na antracyklinie. U pacjentów leczonych terapią skojarzoną produktem Caelyx pegylated liposomal z bortezomibem stwierdzono w porównaniu z pacjentami leczonymi monoterapią bortezomibem istotną poprawę pierwotnego punktu końcowego — czasu do progresji (time to progression – TTP), co wynika ze zmniejszenia ryzyka (risk reduction – RR) o 35% (95% przedział ufności: 21-47%), p < 0,0001, na podstawie 407 przypadków TTP. Mediana TTP wyniosła u pacjentów leczonych monoterapią bortezomibem 6,9 miesiąca, w porównaniu z 8,9 miesiąca u pacjentów leczonych terapią skojarzoną produktem Caelyx pegylated liposomal z bortezomibem. Zaplanowana protokołem analiza wstępna (oparta na 249 przypadkach TTP) doprowadziła do przedwczesnego zakończenia oceny skuteczności. Ta wstępna analiza wykazała zmniejszenie ryzyka TTP o 45% (95% przedział ufności: 29-57%), p < 0,0001. Mediana czasu do progresji wyniosła u pacjentów leczonych monoterapią bortezomibem 6,5 miesiąca, w porównaniu z 9,3 miesiąca u pacjentów leczonych terapią skojarzoną produktem Caelyx pegylated liposomal z bortezomibem. Wyniki te, choć niepełne, poddano końcowej analizie określonej w protokole. Końcowa analiza całkowitego czasu przeżycia, przeprowadzona przy medianie czasu obserwacji wynoszącej 8,6 roku, nie wykazała istotnej różnicy w całkowitym czasie przeżycia pomiędzy obiema grupami leczenia. Mediana całkowitego czasu przeżycia wyniosła 30,8 miesiąca (95% przedział ufności: 25,2-36,5 miesiąca) u pacjentów leczonych monoterapią bortezomibem oraz 33,0 miesiąca (95% przedział ufności: 28,9-37,1 miesiąca) u pacjentów leczonych terapią skojarzoną produktem Caelyx pegylated liposomal z bortezomibem.
⚠️ Ostrzeżenia
Ze względu na różne profile farmakokinetyczne i schematy dawkowania produktu Caelyx pegylated liposomal nie należy stosować zamiennie z innymi postaciami leku zawierającymi doksorubicyny chlorowodorek.
Toksyczność serca
Zaleca się, aby wszyscy pacjenci leczeni produktem Caelyx pegylated liposomal byli rutynowo badani elektrokardiograficznie. Przemijających zmian w zapisie EKG, takich jak spłaszczenie załamka T, obniżenie odcinka S-T i łagodne zaburzenia rytmu, nie należy obowiązkowo uznawać za wskazania do przerwania leczenia produktem Caelyx pegylated liposomal. Niemniej istotniejszym wskaźnikiem działań kardiotoksycznych jest spłaszczenie zespołu QRS. Jeśli pojawi się taka zmiana, należy rozważyć dokładniejsze i bardziej czułe badanie ewentualnego antracyklinowego uszkodzenia mięśnia sercowego, tj. biopsję endomiokardialną.
Bardziej swoistymi metodami monitorowania i oceny czynności serca w porównaniu z zapisem EKG są ocena frakcji wyrzutowej lewej komory za pomocą echokardiografii lub — najlepiej — angiografii wielobramkowej (MUGA). Badania te należy wykonywać rutynowo przed rozpoczęciem leczenia produktem Caelyx pegylated liposomal i regularnie powtarzać w trakcie leczenia. Ocenę funkcji lewej komory należy uznać za obowiązkową przed każdym kolejnym podaniem produktu Caelyx pegylated liposomal, jeśli kumulacyjna dawka antracykliny miałaby przekroczyć 450 mg/m2.
Wyżej wymienione procedury badawcze i oceniające, stosowane do monitorowania wydolności serca w trakcie terapii antracykliną, są wykonywane w następującej kolejności: zapis EKG, ocena frakcji wyrzutowej lewej komory, biopsja endomiokardialna. Jeśli wyniki badań sugerują możliwe uszkodzenie serca w wyniku leczenia produktem Caelyx pegylated liposomal, należy starannie rozważyć, czy oczekiwana korzyść z kontynuacji terapii przeważa nad ryzykiem nieodwracalnego uszkodzenia serca.
Pacjentom z chorobą serca wymagającą leczenia produkt Caelyx pegylated liposomal podaje się tylko wtedy, gdy oczekiwana korzyść przewyższa ryzyko dla pacjenta.
Z ostrożnością należy podawać produkt Caelyx pegylated liposomal pacjentom z dysfunkcją serca.
W każdym przypadku podejrzenia kardiomiopatii, tzn. ilekroć frakcja wyrzutowa lewej komory zmniejszy się względnie poniżej wartości sprzed leczenia i (lub) frakcja wyrzutowa lewej komory jest niższa od istotnej prognostycznie wartości (np. < 45%), można rozważyć wykonanie biopsji endomiokardialnej oraz starannie ocenić, czy oczekiwana korzyść z kontynuacji terapii przeważa nad ryzykiem potencjalnie nieodwracalnego uszkodzenia serca.
Zastoinowa niewydolność serca spowodowana kardiomiopatią może wystąpić nagle, bez wcześniejszych zmian w zapisie EKG — nawet po kilku tygodniach od zakończenia leczenia.
Z ostrożnością należy obserwować pacjentów leczonych innymi antracyklinami. Do całkowitej dawki doksorubicyny chlorowodorku należy uwzględnić również wszelką wcześniejszą (lub jednoczesną) terapię produktami kardiotoksycznymi, takimi jak inne antracykliny/antrachinony lub np. fluorouracyl.
Toksyczność serca może również wystąpić przy dawkach kumulacyjnych antracyklin niższych niż 450 mg/m2 u pacjentów po wcześniejszym napromienianiu śródpiersia lub u tych, którzy jednocześnie stosują leczenie cyklofosfamidem.
Profil bezpieczeństwa schematu dawkowania zalecanego dla raka piersi i raka jajnika u pacjentów z chorobami serca (50 mg/m2) jest podobny do profilu dawki 20 mg/m2 u pacjentów z AIDS-KS (patrz punkt 4.8).
Mielosupresja
Wielu pacjentów leczonych produktem Caelyx pegylated liposomal ma wyjściową mielosupresję wynikającą z takich czynników, jak ich wcześniejsza choroba HIV lub leczenie wieloma jednocześnie podawanymi produktami bądź wieloma produktami stosowanymi we wcześniejszej terapii, lub guzami zajmującymi szpik kostny. W kluczowych badaniach klinicznych u pacjentek z rakiem jajnika leczonych dawką 50 mg/m2 mielosupresja była w większości przypadków łagodna do umiarkowanej, odwracalna i nie była związana z epizodami zakażenia neutropenicznego ani posocznicy. Ponadto w kontrolowanym badaniu klinicznym produktu Caelyx pegylated liposomal w porównaniu z topotekanem częstość występowania posocznicy związanej z leczeniem była istotnie mniejsza u pacjentek z rakiem jajnika leczonych produktem Caelyx pegylated liposomal w porównaniu z grupą leczoną topotekanem. Podobnie niską częstość mielosupresji obserwowano w badaniu klinicznym, w którym pacjentki z rakiem piersi z przerzutami leczono produktem Caelyx pegylated liposomal w pierwszym rzucie. W przeciwieństwie do doświadczeń u pacjentek z rakiem piersi lub rakiem jajnika, częstość mielosupresji u pacjentów z KS związanym z AIDS jest działaniem niepożądanym ograniczającym wielkość dawki (patrz punkt 4.8). Ze względu na możliwość supresji czynności szpiku kostnego konieczne jest częste, regularne wykonywanie morfologii krwi w trakcie terapii produktem Caelyx pegylated liposomal, co najmniej przed podaniem każdej kolejnej dawki produktu Caelyx pegylated liposomal.
Utrzymująca się ciężka mielosupresja może doprowadzić do nadkażenia lub krwotoku.
W kontrolowanych badaniach klinicznych u pacjentów z KS związanym z AIDS podczas leczenia produktem Caelyx pegylated liposomal w porównaniu ze schematem dawkowania bleomycyna/winkrystyna stwierdzono większą częstość zakażeń oportunistycznych. Pacjenci i lekarze muszą być świadomi tej większej częstości i w razie potrzeby podjąć odpowiednie działania.
Wtórne nowotwory hematologiczne
Podobnie jak w przypadku innych cytostatyków uszkadzających DNA, u pacjentów otrzymujących skojarzone leczenie doksorubicyną zgłaszano wtórne ostre białaczki szpikowe i mielodysplazje. Dlatego każdy pacjent leczony doksorubicyną musi być monitorowany hematologicznie.
Wtórne nowotwory jamy ustnej
Bardzo rzadkie przypadki wtórnego raka jamy ustnej zgłaszano u pacjentów stosujących długotrwale (powyżej jednego roku) produkt Caelyx pegylated liposomal lub u tych, którzy byli narażeni na dawkę kumulacyjną większą niż 720 mg/m2. Przypadki wtórnego raka jamy ustnej rozpoznawano zarówno w trakcie leczenia produktem Caelyx pegylated liposomal, jak i do 6 lat po podaniu ostatniej dawki. Pacjentów należy monitorować w regularnych odstępach pod kątem obecności owrzodzeń w jamie ustnej lub dyskomfortu w jamie ustnej, który może być oznaką wtórnego raka jamy ustnej.
Reakcje związane z wlewem
W ciągu kilku minut od rozpoczęcia wlewu produktu Caelyx pegylated liposomal mogą wystąpić ciężkie i niekiedy zagrażające życiu reakcje związane z wlewem, które można scharakteryzować jako podobne do reakcji alergicznych lub anafilaktycznych, z objawami obejmującymi astmę, zaczerwienienie, pokrzywkową wysypkę, ból w klatce piersiowej, podwyższoną temperaturę, nadciśnienie tętnicze, tachykardię, świąd, pocenie się, skrócenie oddechu, obrzęk twarzy, dreszcze, ból pleców, uczucie ucisku w klatce piersiowej lub w gardle i (lub) niedociśnienie tętnicze. Bardzo rzadko obserwowano również drgawki w związku z reakcjami na wlew. Czasowe przerwanie wlewu zwykle łagodzi te objawy bez konieczności dalszego leczenia. Niemniej jednak konieczne jest, aby do natychmiastowego użycia dostępne były substancje leczące te objawy (takie jak leki przeciwhistaminowe, kortykosteroidy, adrenalina i leki przeciwdrgawkowe) oraz wyposażenie do udzielania pomocy doraźnej. U większości pacjentów można kontynuować leczenie po ustąpieniu wszystkich objawów, bez ich ponownego wystąpienia. Reakcje związane z wlewem po pierwszym cyklu leczenia pojawiają się ponownie tylko sporadycznie. W celu zminimalizowania ryzyka reakcji po wlewie dawkę początkową należy podawać z szybkością ≤ 1 mg/min (patrz punkt 4.2).
Zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej (PPE)
PPE charakteryzuje się bolesnymi, plamistymi, zaczerwienionymi wykwitami skórnymi. U pacjentów to zdarzenie zwykle obserwuje się po dwóch lub trzech cyklach leczenia. Poprawa zazwyczaj następuje w ciągu 1 do 2 tygodni, a w niektórych przypadkach do całkowitego ustąpienia może dojść po 4 tygodniach lub później. Do profilaktyki i leczenia PPE stosuje się pirydoksynę w dawce 50-150 mg na dobę i kortykosteroidy, jednak terapie te nie były oceniane w badaniach III fazy. Inne strategie zapobiegania i leczenia PPE obejmują utrzymywanie rąk i stóp w chłodzie poprzez wystawianie ich na działanie zimnej wody (moczenie, kąpiel lub pływanie), unikanie zbyt gorącej wody i nieograniczanie ich (brak ciasnych skarpet, rękawiczek ani butów). Wydaje się, że PPE wiąże się przede wszystkim ze schematem dawkowania i można ją ograniczyć poprzez wydłużenie odstępu między dawkami o 1 do 2 tygodni (patrz punkt 4.2). Niemniej jednak reakcja ta może być u niektórych pacjentów ciężka i obezwładniająca i może wymagać odstawienia leczenia (patrz punkt 4.8).
Śródmiąższowa choroba płuc (ILD)
Śródmiąższową chorobę płuc (interstitial lung disease, ILD), która może rozwinąć się ostro, obserwowano u pacjentów otrzymujących pegylowaną liposomalną doksorubicynę, w tym przypadki śmiertelne (patrz punkt 4.8). Jeśli u pacjentów dojdzie do nasilenia objawów oddechowych, takich jak duszność, suchy kaszel i gorączka, podawanie produktu Caelyx pegylated liposomal należy przerwać i niezwłocznie zbadać pacjenta. Jeśli ILD zostanie potwierdzona, leczenie produktem Caelyx pegylated liposomal należy zakończyć i odpowiednio leczyć pacjenta.
Wynaczynienie
Choć miejscową martwicę po wynaczynieniu zgłaszano bardzo rzadko, produkt Caelyx pegylated liposomal jest uznawany za drażniący. Badania na zwierzętach sugerują, że podawanie doksorubicyny chlorowodorku w postaci liposomalnej zmniejsza możliwość uszkodzenia w przypadku wynaczynienia. W razie wystąpienia jakichkolwiek objawów przedmiotowych lub podmiotowych wynaczynienia (np. kłucie, rumień) wlew należy natychmiast przerwać i wznowić podawanie do innej żyły. W złagodzeniu reakcji miejscowej może pomóc przyłożenie lodu nad miejscem wynaczynienia przez około 30 minut. Produktu Caelyx pegylated liposomal nie wolno podawać domięśniowo ani podskórnie.
Pacjenci z cukrzycą
Należy pamiętać, że każda fiolka produktu Caelyx pegylated liposomal zawiera sacharozę, a dawka jest podawana w 5% (50 mg/ml) roztworze glukozy do infuzji.
Substancje pomocnicze
Ten produkt leczniczy zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu w jednej dawce, to znaczy lek uznaje się za „wolny od sodu".
Częste działania niepożądane wymagające modyfikacji dawkowania lub przerwania leczenia, patrz punkt 4.8.