Anksiyete: Nedenleri, Kırmızı Bayraklar, Tedavi ve Ne Zaman Doktora Başvurmalı

## Genel Bakış Anksiyete, sonucu belirsiz olaylar hakkında endişe, sinirlilik veya huzursuzluk hisleriyle karakterize normal bir duygusal yanıttır. Anksiyete kalıcı, aşırı ve gerçek tehditlerle orantısız hale geldiğinde — günlük işlevselliği bozarak — ICD-10 kodu F41 altında sınıflandırılan klinik bir anksiyete bozukluğunu oluşturabilir. Anksiyete bozuklukları, dünya genelinde en yaygın ruh sağlığı durumları arasındadır. Epidemiyolojik verilere göre, ABD'li yetişkinlerin yaklaşık %31'i yaşamlarının bir döneminde bir anksiyete bozukluğu yaşamakta olup, 12 aylık prevalans oranları kabaca %18'dir [7]. Küresel olarak, Dünya Sağlık Örgütü 2019 itibariyle 301 milyon kişinin bir anksiyete bozukluğuyla yaşadığını tahmin etmekte ve bu durumu en yaygın ruh sağlığı durumu yapmaktadır. İnsanlar anksiyete hakkında birçok nedenle bilgi arar: belirtilerinin "normal" olup olmadığını anlamak, olası nedenleri tespit etmek, kanıta dayalı başa çıkma stratejileri bulmak ve profesyonel yardımın ne zaman gerekli olduğunu belirlemek. Bu makale, okuyucuların sağlıkları hakkında bilinçli kararlar vermelerine yardımcı olmak için kapsamlı, kanıta dayalı bir genel bakış sunmaktadır. Anksiyete, psikolojik belirtilerin (aşırı endişe, hızlı düşünceler, konsantrasyon güçlüğü, sinirlilik) ve fiziksel belirtilerin (hızlı kalp atışı, kas gerginliği, terleme, gastrointestinal rahatsızlık, nefes darlığı, baş dönmesi) bir kombinasyonu yoluyla kendini gösterir. Fiziksel tezahürler, sıklıkla bireyleri kardiyak veya solunumla ilgili bir durumları olduğuna inanarak tıbbi bakım aramaya yönlendirir. ## Yaygın nedenler Anksiyete, biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörler arasındaki karmaşık etkileşimlerden kaynaklanır. Aşağıdaki nedenler klinik uygulamada sıklığa göre yaklaşık olarak sıralanmıştır: ### 1. Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB) En yaygın teşhis edilen anksiyete durumu olan YAB, birden fazla yaşam alanı hakkında kronik, aşırı endişeyi içerir. Patofizyoloji, amigdala-prefrontal korteks devresinin disregülasyonunu, GABAerjik ve serotonerjik nörotransmisyondaki değişiklikleri ve hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) ekseninde artmış aktiviteyi içerir [2]. Genetik kalıtım yaklaşık %30–40 olarak tahmin edilmektedir. ### 2. Durumsal / Strese bağlı anksiyete Akut yaşam stresörleri — iş kaybı, ilişki güçlükleri, finansal baskı, sağlık endişeleri — sempatik sinir sisteminin "savaş ya da kaç" yanıtını tetikler. Kronik stresten kaynaklanan sürekli kortizol yükselmesi, nöral korku devrelerini hassaslaştırarak gelecekteki anksiyete yanıtları için eşiği düşürebilir. ### 3. Tıbbi durumlar Çok sayıda tıbbi durum, doğrudan fizyolojik mekanizmalar yoluyla anksiyete belirtileri üretir: - **Tiroid bozuklukları** (hipertiroidizm): Aşırı tiroid hormonu, metabolik hızı ve katekolamin duyarlılığını artırır - **Kardiyovasküler durumlar**: Aritmiler, mitral kapak prolapsusu, kalp yetmezliği - **Solunum durumları**: Astım, KOAH, pulmoner emboli - **Nörolojik durumlar**: Vestibüler bozukluklar, temporal lob epilepsisi - **Endokrin bozukluklar**: Feokromositoma, hipoglisemi, Cushing sendromu ### 4. Madde kaynaklı anksiyete Kafein, uyarıcılar (amfetaminler, kokain), kannabis (özellikle yüksek THC içerikli türler), alkol yoksunluğu, benzodiazepin yoksunluğu ve bazı ilaçlar (kortikosteroidler, tiroid hormonları, dekonjestanlar, bazı astım ilaçları) sempatomimetik veya GABAerjik mekanizmalar yoluyla anksiyeteyi tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir. ### 5. Panik Bozukluğu Tekrarlayan beklenmedik panik atakları — dakikalar içinde zirveye ulaşan yoğun korkunun ani dalgaları — gelecekteki ataklara dair kalıcı endişe ile birlikte. Beynin boğulma alarm sisteminin aşırı duyarlılığını ve interoseptif koşullanmayı içerir [2]. ### 6. Sosyal Anksiyete Bozukluğu Kişinin incelenebileceği sosyal durumlardan belirgin korku. Algılanan sosyal tehdide karşı artmış amigdala reaktivitesini ve yetersiz prefrontal düzenleyici kontrolü içerir. ### 7. Diğer psikiyatrik komorbiditeler Anksiyete, yaygın olarak majör depresif bozukluk (%60'a varan komorbidite), TSSB, OKB ve DEHB ile birlikte görülür. Paylaşılan nörobiyolojik substratlar — özellikle serotonin ve norepinefrin yolakları — bu örtüşmenin altında yatar. ## KIRMIZI BAYRAKLAR Aşağıdaki bulgular **acil tıbbi müdahale** gerektirir (acil servisleri arayın veya acil servise gidin): - **Göğüs ağrısı, basınç veya sıkışma** — özellikle çene/kol ağrısı, nefes darlığı veya terleme ile birlikte (miyokard enfarktüsü dışlanmalıdır) - **Aktif intihar düşüncesi** — kendine zarar verme düşünceleri, plan veya harekete geçme niyeti - **Nefes alamama ile birlikte şiddetli panik** — siyanoz, oksijen desatürasyonu - **Anksiyete ile birlikte ani şiddetli baş ağrısı** ("yıldırım çarpması") — subaraknoid kanama belirtisi olabilir - **Madde alımının ardından gelen belirtiler** — olası aşırı doz veya zehirlenme - **Anaflaksi belirtileri** — anksiyete ile birlikte ürtiker, boğaz şişmesi, hipotansiyon - **Yeni başlayan konfüzyon, oryantasyon bozukluğu veya psikoz** anksiyete ile birlikte - **Anksiyete atakları ile meydana gelen nöbetler** - **Şiddetli alkol veya benzodiazepin yoksunluğu** — titreme, taşikardi, halüsinasyonlar, ateş (ölümcül olabilen deliryum tremens riski) - **İstirahatte kalp hızı >150 atım/dakika** veya yeni başlayan aritmi > **Önemli:** Bu kırmızı bayrakların çoğu anksiyete belirtilerini taklit eder. Şüphe durumunda acil değerlendirme isteyin. Yaşamı tehdit eden durumları dışlamak her zaman daha güvenlidir. ## Evde öz bakım Kanıta dayalı farmakolojik olmayan stratejiler, anksiyete şiddetini önemli ölçüde azaltabilir. 2017 yılında yapılan bir meta-analiz, düzenli egzersizin bazı birinci basamak tedavilerle karşılaştırılabilir, klinik olarak anlamlı anksiyolitik etkiler ürettiğini göstermiştir [5]. ### Fiziksel aktivite - **Aerobik egzersiz**: Haftada 150 dakika orta yoğunlukta aktivite (tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme) anksiyete belirtilerini önemli ölçüde azaltır [5] - **Direnç antrenmanı**: Haftada 2–3 seans anksiyolitik fayda göstermiştir - **Yoga**: Çoklu RCT'ler yogayı yardımcı bir anksiyete tedavisi olarak desteklemektedir ### Nefes ve gevşeme teknikleri - **Diyafragmatik nefes**: Yavaş nefes alma (dakikada 4–6 nefes) vagal uyarım yoluyla parasempatik sinir sistemini etkinleştirir - **Progresif kas gevşemesi (PMR)**: Kas gruplarını sistematik olarak germek ve gevşetmek fizyolojik uyarılmayı azaltır - **4-7-8 nefes tekniği**: 4 saniye nefes al, 7 saniye tut, 8 saniye ver ### Bilişsel-davranışsal stratejiler - **Düşünce sorgulama**: Felaketsel veya çarpıtılmış düşünce kalıplarını tespit etmek ve yeniden çerçevelemek - **Endişe zamanlaması**: Endişe için günlük belirli bir 15–20 dakikalık dönem belirleyerek anksiyeteli düşünceleri o pencereye erteleme - **Maruz bırakma pratiği**: Kaçınılan durumlarla sistematik bir hiyerarşi içinde aşamalı olarak yüzleşme Bilişsel-davranışçı terapi (BDT) ilkeleri, kendi kendine yönlendirilse bile, anksiyetenin azaltılması için güçlü kanıtlara sahiptir [3]. ### Yaşam tarzı değişiklikleri - **Uyku hijyeni**: Tutarlı uyku-uyanma zamanları sürdürün; 7–9 saat hedefleyin. Uyku yoksunluğu anksiyeteyi önemli ölçüde kötüleştirir - **Kafein azaltma**: Günde <200 mg ile sınırlandırın veya tamamen ortadan kaldırın; kafein adenozin reseptörlerini antagonize eder ve sempatik sinir sistemini aktive eder - **Alkol azaltma**: Başlangıçta anksiyolitik olsa da alkol uyku mimarisini bozar ve rebound anksiyeteye neden olur - **Dijital detoks**: Özellikle yatmadan önce haber tüketimini ve sosyal medyayı sınırlamak - **Farkındalık meditasyonu**: Günde 10–20 dakika; meta-analizler anksiyete azaltma için orta etki büyüklüklerini desteklemektedir ### Sosyal ve çevresel - Sosyal bağlantıların ve destek ağlarının sürdürülmesi - Doğada vakit geçirme (kanıtlar kortizol azalmasını desteklemektedir) - Günlük tutma veya dışavurumcu yazma - Belirsizliği azaltmak için yapılandırılmış günlük rutinler ## Yardımcı olabilecek reçetesiz ilaçlar Anksiyete için reçetesiz seçeneklerin etkinliği, reçeteli ilaçlarla karşılaştırıldığında sınırlıdır. Aşağıdakiler hafif anksiyete için orta düzeyde rahatlama sağlayabilir, ancak kanıtların kalitesi değişiklik gösterir. | Sınıf | Örnek | Tipik Yetişkin Dozu | Mekanizma | Notlar / Kontrendikasyonlar | |-------|---------|-------------------|-----------|---------------------------| | Antihistaminik (sedatif) | Diphenhydramine (Benadryl) | İhtiyaç halinde 25–50 mg (maks 300 mg/gün) | H1 reseptör antagonizmi; SSS depresyonu | Sedasyon, antikolinerjik etkiler. Yaşlılarda, BPH'da, glokomda kaçının. Uzun süreli kullanım için uygun değildir | | Bitkisel — Lavanta | Silexan (lavanta yağı kapsülü) | 80–160 mg/gün | Voltaja bağımlı kalsiyum kanallarını modüle eder; NMDA reseptörlerini inhibe eder | Genellikle iyi tolere edilir; GI rahatsızlık mümkündür. Birçok RCT'den elde edilen kanıtlar subsendromal anksiyete için etkinliği desteklemektedir [4] | | Bitkisel — Çarkıfelek | Passiflora incarnata ekstresi | 250–500 mg/gün | GABAerjik aktivite | Sınırlı ancak umut verici kanıtlar; sedasyona neden olabilir. Hamilelikte kaçının | | Bitkisel — Papatya | Matricaria chamomilla ekstresi | 220–1.100 mg/gün | Apigenin benzodiazepin reseptörlerine bağlanır | Bir RCT YAB'da fayda gösterdi; genellikle güvenlidir. Antikoagülanlarla kullanımdan kaçının | | Aminoasit | L-Teanin | 200–400 mg/gün | Alfa beyin dalgalarını destekler; glutamatı ve GABA'yı modüle eder | Yeşil çayda bulunur; iyi tolere edilir; orta düzey kanıtlar | | Mineral takviyesi | Magnezyum (glisinat veya sitrat) | 200–400 mg/gün | NMDA reseptör modülasyonu; HPA ekseni düzenlemesi | Eksiklik varsa yardımcı olabilir; yüksek dozlarda ishal (özellikle sitrat). Böbrek fonksiyonunu kontrol edin | | Bitkisel — Kediotu | Valeriana officinalis | Yatmadan önce 300–600 mg | Zayıf GABA geri alım inhibisyonu | Öncelikle uyku ile ilgili anksiyete için; tutarsız kanıtlar. Sedatiflerle kullanımdan kaçının | **Önemli uyarılar:** - Reçetesiz seçenekler genellikle yalnızca hafif, durumsal anksiyete için uygundur - Bitkisel ürünler standardize edilmemiştir; kalite markalar arasında değişir - Reçeteli ilaçlarla etkileşimler mümkün olduğundan sağlık uzmanınızı takviyeler hakkında daima bilgilendirin - Diphenhydramine, tolerans, bilişsel etkiler ve antikolinerjik yük nedeniyle anksiyete için düzenli olarak kullanılmamalıdır ## Reçeteli seçenekler Reçeteli anksiyolitikler, anksiyete günlük işlevselliği önemli ölçüde bozduğunda, öz bakım önlemleri yetersiz kaldığında veya resmi bir anksiyete bozukluğu teşhis edildiğinde endikedir. Tedavi, nitelikli bir klinisyen (birinci basamak hekim, psikiyatrist veya psikiyatri hemşiresi) tarafından başlatılmalı ve izlenmelidir. | Sınıf | Örnekler | Tipik Yetişkin Doz Aralığı | Mekanizma | Önemli Hususlar | |-------|----------|--------------------------|-----------|--------------------| | SSRI | Sertraline, Escitalopram, Paroxetine | Sertraline 50–200 mg/gün; Escitalopram 10–20 mg/gün | Serotonin geri alım inhibisyonu | Birinci basamak tedavi. Tam etki için 2–4 hafta. Başlangıçta anksiyeteyi kötüleştirebilir. Cinsel yan etkiler, GI rahatsızlığı | | SNRI | Venlafaxine XR, Duloxetine | Venlafaxine 75–225 mg/gün; Duloxetine 60–120 mg/gün | Serotonin ve norepinefrin geri alım inhibisyonu | Birinci basamak. Kan basıncını izleyin. Aniden durdurulursa kesilme sendromu | | Buspirone | Buspirone | 15–60 mg/gün (BID-TID bölünmüş) | 5-HT1A kısmi agonisti | Sedatif değildir, bağımlılık potansiyeli yoktur. Etki için 2–4 hafta gerekir. Özellikle YAB için | | Benzodiazepin | Alprazolam, Lorazepam, Clonazepam | Ajana göre değişir | GABA-A reseptör pozitif allosterik modülatörü | Hızlı etki başlangıcı. Bağımlılık, tolerans, yoksunluk riski nedeniyle kısa süreli veya akut kullanım için ayrılmıştır. Birinci basamak değildir | | Pregabalin | Pregabalin (Lyrica) | 150–600 mg/gün | Voltaja bağımlı kalsiyum kanalı α2δ alt birim ligandı | Avrupa'da YAB için onaylanmıştır (ABD'de anksiyete için FDA onayı yoktur). Kanıtlar etkinliği desteklemektedir [4] | | Hydroxyzine | Hydroxyzine (Vistaril) | QID'ye kadar 25–100 mg | H1 antihistaminik; SSS depresanı | Akut anksiyete için bağımlılık yapmayan bir alternatif. Birincil yan etkisi sedasyondur | | Beta-bloker | Propranolol | İhtiyaç halinde 10–40 mg | β-adrenerjik antagonizm | Öncelikle performans anksiyetesi (fiziksel belirtiler) için. Bilişsel endişeyi tedavi etmez | | Trisiklik antidepresan | Imipramine, Clomipramine | Değişir | Çoklu monoamin geri alım inhibisyonu | İkinci/üçüncü basamak. Daha fazla yan etki. Panik bozukluğu ve komorbid durumlar için faydalıdır | **Tedavi ilkeleri:** - SSRI'lar ve SNRI'lar, etkinlik, güvenlik ve tolere edilebilirlik temelinde çoğu anksiyete bozukluğu için birinci basamak farmakoterapi olarak kabul edilir [4, 6] - Benzodiazepinler, bağımlılık riski nedeniyle genellikle kısa süreli kullanım (2–4 hafta) veya akut kriz yönetimi ile sınırlandırılmalıdır - İlaç ve BDT kombinasyonu, her ikisinin de tek başına olduğundan üstün sonuçlar üretir [3] - Tedavi süresi tipik olarak remisyondan sonra minimum 12 aydır; birçok hasta daha uzun süreli idame tedavisinden yararlanır - İlaç değişiklikleri daima klinisyen denetiminde yapılmalıdır; SSRI'ların, SNRI'ların veya benzodiazepinlerin aniden kesilmesi önemli yoksunluk belirtilerine neden olabilir ## Tipik olarak istenen laboratuvar testleri Bir hasta yeni başlayan veya açıklanamayan anksiyete ile başvurduğunda, klinisyenler anksiyeteyi taklit eden veya şiddetlendiren tıbbi durumları dışlamak için laboratuvar testleri isteyebilir: | Test | Gerekçe | Bağlantı | |------|-----------|------| | Tiroid fonksiyonu (TSH, serbest T4) | Hipertiroidizm, anksiyetenin yaygın ve tedavi edilebilir tıbbi taklitçilerinden biridir | [Tiroid Paneli](/tests/thyroid-panel) | | Tam kan sayımı (CBC) | Anemi taşikardi, yorgunluk ve anksiyeteli belirtilere neden olabilir | [CBC](/tests/complete-blood-count) | | Kapsamlı metabolik panel (CMP) | Elektrolit dengesizlikleri (kalsiyum, magnezyum), glukoz anormallikleri, karaciğer/böbrek fonksiyonu | [Metabolik Panel](/tests/comprehensive-metabolic-panel) | | Açlık glukozu / HbA1c | Hipoglisemi ve kötü kontrol edilen diyabet anksiyete benzeri ataklara neden olabilir | [HbA1c](/tests/hba1c) | | İdrarda uyuşturucu taraması | Nedensel faktör olarak uyarıcı kullanımı veya madde yoksunluğu | [Uyuşturucu Taraması](/tests/urine-drug-screen) | | D vitamini düzeyi | Gözlemsel çalışmalarda ruh hali ve anksiyete belirtileriyle ilişkilendirilen eksiklik | [D Vitamini](/tests/vitamin-d) | | Kortizol (AM) | Klinik olarak şüphelenildiğinde Cushing sendromu veya adrenal yetmezlik değerlendirmesi | [Kortizol](/tests/cortisol) | | Ferritin | Demir eksikliği (anemi olmadan bile) anksiyete ve huzursuz belirtilerle bağlantılıdır | [Ferritin](/tests/ferritin) | | EKG / Kardiyak izleme | Çarpıntı belirgin olduğunda aritmileri dışlamak | [EKG](/tests/electrocardiogram) | | B12 ve folat | Eksiklik anksiyete dahil nöropsikiyatrik belirtilere neden olabilir | [B12 Vitamini](/tests/vitamin-b12) | Her hasta için tüm testler gerekli değildir. Test seçimi, klinik tablo, öykü ve fizik muayene bulgularıyla yönlendirilmelidir. ## Özel popülasyonlar ### Çocuklar ve ergenler - Anksiyete bozuklukları 3–17 yaş arası çocukların yaklaşık %7'sini etkilemektedir - Sunum yetişkinlerden farklı olabilir: sinirlilik, okul reddi, somatik şikayetler (karın ağrıları, baş ağrıları), yapışkanlık, öfke nöbetleri - **Birinci basamak tedavi**, gelişim düzeyine uyarlanmış BDT'dir; güçlü kanıtlar pediatrik popülasyonlardaki etkinliğini desteklemektedir - **Farmakoterapi**: SSRI'lar (özellikle fluoxetine, sertraline ve fluvoxamine) pediatrik anksiyetede en güçlü kanıta sahiptir. Dozaj daima bir pediatrik klinisyen tarafından belirlenmeli ve yetişkin aralıklarından daha düşük dozlarda başlatılmalıdır - **FDA Siyah Kutu Uyarısı**: Tüm antidepresanlar 25 yaş altı hastalarda artan intihar düşüncesi için uyarı taşır; başlatma sırasında yakın izleme esastır - Benzodiazepinler, paradoksal reaksiyonlar ve gelişimsel endişeler nedeniyle çocuklarda genellikle kaçınılır - Herhangi bir ilacın pediatrik dozajı, yalnızca nitelikli bir pediatrik sağlayıcı tarafından yönetilmelidir ### Hamilelik ve emzirme - Anksiyete bozuklukları hamilelikte yaygındır (prevalans ~%15–20) - **Farmakolojik olmayan yaklaşımlar** (BDT, gevşeme, egzersiz) birinci basamak olarak tercih edilir - **SSRI'lar**: Faydalar risklerden ağır bastığında genellikle düşünülür. Sertraline ve escitalopram, daha güven verici güvenlik verileri nedeniyle sıklıkla tercih edilir. Paroxetine, küçük bir artmış kardiyak malformasyon riski ile ilişkilidir (FDA Kategori D) - **Benzodiazepinler**: Neonatal sedasyon, yoksunluk ve birinci trimester maruziyeti ile olası (tartışmalı) yarık damak riski dahil olası risklerle ilişkilidir. Mümkün olduğunda genellikle kaçınılır - **Buspirone**: Sınırlı insan hamilelik verileri; genellikle ilk tercih değildir - Hamilelikte tüm ilaç kararları, hasta, kadın doğum uzmanı ve psikiyatrist arasında paylaşılan karar verme içermelidir - Tedavi edilmemiş anne anksiyetesi de riskler taşır: prematüre doğum, düşük doğum ağırlığı, postpartum komplikasyonlar - **Emzirme**: Sertraline, anne sütü yoluyla en düşük bilinen bebek maruziyetine sahiptir; bireysel risk-fayda değerlendirmesi esastır ### Yaşlılar (≥65 yaş) - Yaşlı yetişkinlerde anksiyete sıklıkla yeterince teşhis edilmez ve sıklıkla depresyon, bilişsel gerileme veya tıbbi hastalıkla komorbiddir - **Farmakoterapi hususları**: - SSRI'lar: Olağan yetişkin dozunun yarısı ile başlayın; daha az ilaç etkileşimi için escitalopram tercih edilir - Benzodiazepinler: Düşme riski, bilişsel bozukluk, deliryum ve paradoksal ajitasyon nedeniyle Beers Kriterleri'ne göre **kuvvetle önerilmez** - Buspirone: Bu popülasyonda daha güvenli bir anksiyolitik seçenek olabilir - Antikolinerjik ilaçlar (yüksek dozlarda diphenhydramine, hydroxyzine): Bilişsel bozukluk, idrar retansiyonu, kabızlık nedeniyle kaçının - Sedatif herhangi bir ilaçla düşme riski değerlendirilmelidir - Polifarmasi etkileşimleri büyük bir endişedir; ilaç mutabakatı kritik öneme sahiptir - Yaşlı yetişkinler için uyarlanmış BDT etkilidir ve sunulmalıdır ### Atletler - Performans anksiyetesi yaygındır ve bir bozukluk oluşturmayabilir - **Propranolol**, performansla ilgili fiziksel belirtiler (titreme, taşikardi) için kullanılabilir ancak belirli sporlarda (okçuluk, atıcılık) WADA tarafından yasaklanmıştır - Egzersizin kendisi anksiyolitiktir, ancak aşırı antrenman sendromu paradoksal olarak anksiyeteyi artırabilir - SSRI'lar çoğu anti-doping ajansı tarafından yasaklanmamıştır ancak yorgunluk veya kilo değişiklikleri yoluyla performansı etkileyebilir - Kafein ve antrenman öncesi uyarıcı takviyeleri anksiyeteyi kötüleştirebilir - Atletler, ruh hali ve anksiyete belirtileriyle sunulabilen sporda göreceli enerji eksikliği (RED-S) açısından taranmalıdır - Seyahat veya yarışma programlarından kaynaklanan uyku bozulması anksiyeteyi şiddetlendirebilir ## Ne zaman üst basamağa yönlendirilmeli Üst basamağa yönlendirme kararlarına rehberlik etmek için aşağıdaki eşikleri kullanın: ### Evde kendi kendine yönetin - Stresörün kaldırılmasıyla çözülen hafif, durumsal anksiyete - 1–2 hafta içinde öz bakım önlemlerine yanıt veren anksiyete - Günlük işlevsellikte, işte veya ilişkilerde bozulma yok ### Bir aile hekimi randevusu planlayın (1–2 hafta içinde) - Öz bakım çabalarına rağmen >2 hafta devam eden anksiyete - İş, uyku veya ilişkileri etkilemeye başlayan anksiyete - Anksiyete ile yeni fiziksel belirtiler (çarpıntı, GI rahatsızlık) - İlaç seçeneklerini tartışma isteği - Anksiyete bozuklukları aile öyküsü ve artan belirtiler ### Aynı gün veya ertesi gün tıbbi randevu - İlk kez ortaya çıkan panik atakları - Önemli işlevsel bozulma (çalışamama, evden çıkamama veya sorumlulukları sürdürememe) - Tıbbi değerlendirme gerektiren yeni fiziksel belirtilerle birlikte anksiyete - Mevcut tedaviye rağmen kötüleşen belirtiler - Endişeye neden olan ilaç yan etkileri ### Acil bakım veya acil servis — hemen yardım isteyin - İntihar veya kendine zarar verme düşünceleri (ABD'de 988 İntihar ve Kriz Hattını arayın) - Kardiyak acil durum belirtisi olabilecek göğüs ağrısı veya belirtiler - Yaklaşan felaket hissi ve öz düzenleme yapamama ile şiddetli panik - Madde yoksunluğu belirtileri (titreme, nöbetler, halüsinasyonlar) - Anksiyete eşliğinde psikotik belirtiler (halüsinasyonlar, sanrılar) - Şiddet nedeniyle yiyememe, içememe veya kendine bakamama > **Kriz kaynakları:** ABD'de **988**'i arayın veya mesaj atın (İntihar ve Kriz Hattı). Birleşik Krallık'ta **116 123**'ü arayın (Samaritans). Acil tehlike için yerel acil durum numaranızı arayın. ## Kaynaklar [1] Bandelow B, Michaelis S. Epidemiology of anxiety disorders in the 21st century. Dialogues Clin Neurosci. 2015;17(3):327-335. PMID:26487813 [2] Craske MG, Stein MB. Anxiety. Lancet. 2016;388(10063):3048-3059. PMID:27349358 [3] Hofmann SG, Smits JAJ. Cognitive-behavioral therapy for adult anxiety disorders: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. J Clin Psychiatry. 2008;69(4):621-632. PMID:18363421 [4] Bandelow B, Reitt M, Röver C, Michaelis S, Görlich Y, Wedekind D. Efficacy of treatments for anxiety disorders: a meta-analysis. Int Clin Psychopharmacol. 2015;30(4):183-192. PMID:25932596 [5] Stubbs B, Vancampfort D, Rosenbaum S, et al. An examination of the anxiolytic effects of exercise for people with anxiety and stress-related disorders: A meta-analysis. Psychiatry Res. 2017;249:102-108. PMID:28088704 [6] National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. Clinical guideline [CG113]. 2011, updated 2020. Available at: nice.org.uk/guidance/cg113 [7] Kessler RC, Petukhova M, Sampson NA, Zaslavsky AM, Wittchen HU. Twelve-month and lifetime prevalence and lifetime morbid risk of anxiety and mood disorders in the United States. Int J Methods Psychiatr Res. 2012;21(3):169-184. PMID:22865617 [8] American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing; 2013. [9] Baldwin DS, Anderson IM, Nutt DJ, et al. Evidence-based pharmacological treatment of anxiety disorders, post-traumatic stress disorder and obsessive-compulsive disorder: a revision of the 2005 guidelines from the British Association for Psychopharmacology. J Psychopharmacol. 2014;28(5):403-439. PMID:24713617 --- *Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Anksiyete veya herhangi bir tıbbi durumun teşhisi ve tedavisi için daima nitelikli bir sağlık uzmanına danışın.*