Інсульт: што гэта такое, папярэджвальныя прыкметы і чаму хуткія дзеянні маюць вырашальнае значэнне

Інсульт узнікае тады, калі крывацёк у частку мозгу перарываецца і мазгавая тканіна не атрымлівае неабходных кіслароду і пажыўных рэчываў. NHLBI паказвае, што інсульт наступае, калі крывацёк да мозгу спыняецца, а NHS апісвае інсульт як стан, пры якім кроў перастае паступаць у частку мозгу. Абодва крыніцы падкрэсліваюць, што інсульт з'яўляецца неадкладным медыцынскім станам, паколькі можа прывесці да ўстойлівага пашкоджання мозгу, інваліднасці або смерці.

Адна з найважнейшых асаблівасцей інсульту заключаецца ў тым, што сімптомы нярэдка ўзнікаюць раптоўна. NINDS, NHLBI, NHS і National Institute on Aging называюць асноўнымі папярэджвальнымі прыкметамі: раптоўную слабасць мышцаў твару, слабасць рукі, парушэнні маўлення, праблемы з зрокам, галавакружэнне, парушэнні раўнавагі і моцны галаўны боль.

Інсульт — гэта не проста «галавакружэнне» ці «моцны галаўны боль». Гэта парушэнне крывазабеспячэння мозгу. NHS паказвае, што інсульт наступае, калі кроў перастае паступаць у частку мозгу, а NHLBI паведамляе, што інсульт можа выклікаць устойлівае пашкоджанне мозгу, доўгатэрміновую інваліднасць або смерць.

Гэта мае прынцыповае значэнне, паколькі мозг залежыць ад бесперапыннага крывазабеспячэння. Калі яно перарываецца, нават на кароткі час, асобныя ўчасткі мозгу могуць перастаць нармальна функцыянаваць — менавіта таму інсульт здольны парушыць рух, маўленне, зрок, раўнавагу, памяць і мысленне.

Самы просты афіцыйны спосаб запомніць найбольш распаўсюджаныя папярэджвальныя прыкметы — абрэвіятура FAST. NHS тлумачыць, што FAST азначае: Face (твар) — адзін бок твару можа апусціцца, і ўсміхнуцца можа быць цяжка; Arms (рукі) — чалавек можа не змагчы падняць абедзве рукі і ўтрымаць іх на аднолькавым узроўні з-за слабасці ці анямення адной рукі; Speech (маўленне) — маўленне можа быць нячоткім або блытаным; Time (час) — неадкладна выклікайце хуткую медыцынскую дапамогу.

FAST — важны арыенцір, але не ахоплівае поўнай клінічнай карціны. NINDS, NHLBI і NIA таксама пералічваюць: раптоўнае анямелле або слабасць, асабліва з аднаго боку цела; раптоўныя парушэнні зроку ў адным або абодвух вачах; раптоўнае галавакружэнне, страту раўнавагі або цяжкасці пры хадзьбе; раптоўны моцны галаўны боль без вядомай прычыны; раптоўную спутанасць свядомасці, цяжкасці з маўленнем або разуменнем чужога маўлення.

Гэта азначае, што інсульт не заўсёды праяўляецца менавіта апусканнем кутка твару і слабасцю рукі. Часам на першы план выходзяць парушэнні зроку, раўнавагі або моцны галаўны боль.

Пры інсульце час мае крытычнае значэнне. NHS рэкамендуе неадкладна выклікаць хуткую дапамогу, калі вы падазраяце, што ў кагосьці інсульт, і падкрэслівае, што гэта актуальна нават у тых выпадках, калі сімптомы зніклі. NHLBI і NINDS таксама апісваюць інсульт як неадкладны стан. Гэта адна з найважнейшых практычных высноў: не чакайце, ці пройдуць сімптомы самі.

Многія людзі чакаюць, што інсульт будзе відавочным і рэзка выражаным. Аднак матэрыялы кампаній NHS папярэджваюць, што першая прыкмета інсульту можа не здавацца сур'ёзнай і што сімптомы могуць быць менш драматычнымі, балючымі або відавочнымі, чым людзі звычайна чакаюць. Гэта значыць, што чалавек можа толькі злёгку выглядаць разгубленым, мець памяркоўны парэз мімічнай мускулатуры, адчуваць цяжкасці пры пад'ёме адной рукі або нязначна парушаць маўленне. Такія сімптомы тым не менш могуць сведчыць аб неадкладным стане.

Транзіторная ішэмічная атака (ТІА) нярэдка называецца мініінсультам. NHS паказвае, што ТІА выклікана часовым парушэннем крывазабеспячэння часткі мозгу і можа праяўляцца раптоўнымі сімптомамі, падобнымі да прыкмет інсульту. Ключавая выснова: знікненне сімптомаў не азначае, што на іх можна не звяртаць увагі. NHS рэкамендуе неадкладна звярнуцца за медыцынскай дапамогай, нават калі сімптомы ўжо зніклі.

«Калі сімптомы зніклі — значыць, гэта несур'ёзна». Гэта няправільна. NHS паказвае, што сімптомы, падобныя да прыкмет інсульту, нават пасля іх знікнення патрабуюць неадкладнай медыцынскай дапамогі.

«Інсульт заўсёды відавочны і рэзка выражаны». Таксама няправільна. Матэрыялы кампаній NHS кажуць, што сімптомы інсульту могуць быць менш выражанымі або відавочнымі, чым чакаецца.

«Інсульт бывае толькі ў пажылых людзей». Асветніцкія матэрыялы NINDS паказваюць, што інсульт можа здарыцца з любым чалавекам, у тым ліку з маладым.

«Важнае значэнне мае толькі выражанае парушэнне маўлення або выразная слабасць». Няправільна. Нават адной прыкметы FAST дастаткова для неадкладных дзеянняў.

Інсульт узнікае, калі крывацёк у частку мозгу спыняецца, і з'яўляецца неадкладным медыцынскім станам. Афіцыйныя крыніцы — NHS, NHLBI, NINDS і NIA — адзінадушна паказваюць на адны і тыя ж ключавыя папярэджвальныя прыкметы: раптоўны парэз мімічнай мускулатуры, раптоўная слабасць рукі, раптоўныя парушэнні маўлення, раптоўныя праблемы з зрокам, раптоўнае галавакружэнне або парушэнні раўнавагі і раптоўны моцны галаўны боль.

Найважнейшая практычная выснова простая: сімптомы інсульту ўзнікаюць раптоўна, могуць быць менш выражанымі, чым чакаецца, і іх ніколі не варта назіраць дома «на ўсялякі выпадак». Хуткія дзеянні ратуюць жыццё.

*Дадзены артыкул носіць выключна інфармацыйны характар і не замяняе прафесійнай медыцынскай кансультацыі. Па пытаннях рызыкі інсульту, прафілактыкі і неадкладнай дапамогі заўсёды звяртайцеся да медыцынскага спецыяліста.*