Udar mózgu: czym jest, jakie są objawy ostrzegawcze i dlaczego szybkie działanie ma kluczowe znaczenie

Udar mózgu występuje, gdy przepływ krwi do części mózgu zostaje przerwany i tkanka mózgowa nie otrzymuje niezbędnego tlenu ani substancji odżywczych. NHLBI podaje, że udar następuje w chwili zatrzymania przepływu krwi do mózgu, zaś NHS opisuje udar jako sytuację, w której krew przestaje dopływać do części mózgu. Oba źródła podkreślają, że udar jest nagłym stanem zagrożenia życia, ponieważ może powodować trwałe uszkodzenia mózgu, niepełnosprawność lub śmierć.

Jedną z najważniejszych cech udaru jest to, że objawy często pojawiają się nagle. NINDS, NHLBI, NHS oraz National Institute on Aging wymieniają jako główne objawy ostrzegawcze: nagłe osłabienie twarzy, osłabienie ramienia, zaburzenia mowy, problemy ze wzrokiem, zawroty głowy, zaburzenia równowagi i silny ból głowy.

Udar mózgu to nie tylko 'zawroty głowy' czy 'silny ból głowy'. Jest to problem z ukrwieniem mózgu. NHS stwierdza, że udar następuje, gdy krew przestaje dopływać do części mózgu, a NHLBI wskazuje, że udar może powodować trwałe uszkodzenia mózgu, długotrwałą niepełnosprawność lub śmierć.

Ma to fundamentalne znaczenie, ponieważ mózg wymaga stałego dopływu krwi. Gdy dopływ zostaje przerwany, nawet na krótki czas, części mózgu mogą przestać prawidłowo funkcjonować — dlatego udar może wpływać na ruch, mowę, wzrok, równowagę, pamięć i myślenie.

Najprostszym oficjalnym sposobem zapamiętania najczęstszych objawów ostrzegawczych jest akronim FAST. NHS podaje, że FAST oznacza: Face (twarz) — jedna strona twarzy może opadać i uśmiech może być niemożliwy; Arms (ramiona) — osoba może nie być w stanie unieść obu ramion i utrzymać ich na tej samej wysokości z powodu osłabienia lub drętwienia jednego ramienia; Speech (mowa) — mowa może być bełkotliwa lub splątana; Time (czas) — należy natychmiast wezwać służby ratunkowe.

FAST jest ważny, ale nie wyczerpuje całego obrazu klinicznego. NINDS, NHLBI i NIA wymieniają również: nagłe drętwienie lub osłabienie, zwłaszcza po jednej stronie ciała; nagłe problemy ze wzrokiem w jednym lub obojgu oczach; nagłe zawroty głowy, utratę równowagi lub trudności z chodzeniem; nagły silny ból głowy bez wyraźnej przyczyny; nagłe splątanie, trudności z mówieniem lub rozumieniem mowy.

Oznacza to, że udar nie zawsze objawia się opadaniem twarzy i osłabieniem ramienia. Niekiedy na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia wzroku, równowagi lub ból głowy.

W przypadku udaru czas jest kluczowy. NHS zaleca natychmiastowe wezwanie służb ratunkowych, jeśli podejrzewamy, że u kogoś wystąpił udar, i zaznacza, że dotyczy to również sytuacji, gdy objawy ustąpiły. NHLBI i NINDS również opisują udar jako stan nagły. Jest to jeden z najważniejszych praktycznych wniosków: nie należy czekać i obserwować, czy objawy miną.

Wiele osób spodziewa się, że udar będzie oczywisty i bardzo nasilony. Jednak materiały kampanijne NHS ostrzegają, że pierwszy objaw udaru może nie wydawać się poważny oraz że objawy mogą być mniej dramatyczne, bolesne lub oczywiste niż się powszechnie oczekuje. Oznacza to, że pacjent może jedynie wydawać się lekko splątany, mieć łagodne opadanie twarzy, mieć trudności z uniesieniem jednego ramienia lub nieco bełkotać. Takie objawy mogą nadal stanowić stan zagrożenia życia.

Przemijający napad niedokrwienny, czyli TIA, jest często nazywany miniudarem. NHS podaje, że TIA jest spowodowany przejściowym zaburzeniem dopływu krwi do części mózgu i może powodować nagłe objawy podobne do udaru. Kluczowym wnioskiem jest to, że ustąpienie objawów nie oznacza, że można je zignorować. NHS zaleca natychmiastowe uzyskanie pomocy medycznej nawet wówczas, gdy objawy już ustąpiły.

'Jeśli objawy ustąpiły, nie jest to poważne.' Nieprawda. NHS stwierdza, że objawy podobne do udaru, które ustąpiły, nadal wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

'Udar jest zawsze dramatyczny i oczywisty.' Nieprawda. Materiały kampanijne NHS wskazują, że objawy udaru mogą być mniej dramatyczne lub oczywiste niż się oczekuje.

'Udar dotyczy wyłącznie osób starszych.' Materiały edukacyjne NINDS wskazują, że udar może dotknąć każdego, nawet osoby w młodym wieku.

'Liczy się tylko ciężkie zaburzenie mowy lub wyraźne osłabienie.' Nieprawda. Nawet jeden objaw FAST może być wystarczającym powodem do natychmiastowego działania.

Udar mózgu występuje, gdy przepływ krwi do części mózgu zostaje zatrzymany, i jest nagłym stanem zagrożenia życia. Oficjalne źródła — NHS, NHLBI, NINDS i NIA — zgodnie podkreślają te same główne objawy ostrzegawcze: nagłe opadanie twarzy, nagłe osłabienie ramienia, nagłe zaburzenia mowy, nagłe problemy ze wzrokiem, nagłe zawroty głowy lub zaburzenia równowagi oraz nagły silny ból głowy.

Najważniejszy praktyczny wniosek jest prosty: objawy udaru pojawiają się nagle, mogą być łagodniejsze niż się oczekuje i nigdy nie należy obserwować ich w domu w oczekiwaniu, czy miną. Szybkie działanie ratuje życie.

*Niniejszy artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej. W sprawach dotyczących ryzyka udaru, profilaktyki i postępowania w nagłych przypadkach należy zawsze konsultować się z pracownikiem ochrony zdrowia.*