Karın Ağrısı (Abdominal Ağrı): Nedenleri, Kırmızı Bayraklar ve Tedavi

## Genel Bakış Karın ağrısı — klinik olarak abdominal ağrı olarak adlandırılır — hem birinci basamak sağlık hizmetlerinde hem de acil tıpta karşılaşılan en yaygın semptomlardan biridir. Göğüs ile pelvis arasında hissedilen her türlü rahatsızlığı kapsar ve hafif, aralıklı bir sızıdan acil müdahale gerektiren şiddetli, güçten düşürücü ağrıya kadar değişebilir. Uluslararası Hastalık Sınıflandırması bunu **ICD-10 R10** (karın ve pelvik ağrı) altında kodlar; alt kodlar lokasyonu belirtir (örneğin, üst karın ağrısı için R10.1, alt karın ağrısı için R10.3). Karın ağrısı, Amerika Birleşik Devletleri'nde acil servis başvurularının **tek başına en yaygın nedenidir** ve tüm acil servis başvurularının yaklaşık %11–12'sini oluşturur [1]. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde, en sık karşılaşılan ilk on şikâyet arasında yer alır; fonksiyonel karın ağrısı bozukluklarının (irritabl bağırsak sendromu gibi) tahmini yaşam boyu prevalansı küresel yetişkin nüfusunun %10–15'ini etkilemektedir [2]. 2014 yılında yapılan bir sistematik derleme, birinci basamakta karın ağrısının çoğunlukla kendi kendini sınırladığını, ancak vakaların yaklaşık %10'unda hedefli tedavi gerektiren altta yatan organik bir nedenin bulunduğunu ortaya koymuştur [3]. İnsanlar karın ağrısı hakkında bilgi ararlar çünkü deneyim olarak neredeyse evrenseldir, ancak öneminde büyük farklılıklar gösterir. Ağrı, gastrointestinal sistemin kendisinden (visseral ağrı), karın duvarından veya peritondan (somatik/pariyetal ağrı) kaynaklanabilir ya da kalp veya akciğerler gibi karın dışı yapılardan yansıtılmış olabilir. Karın ağrısının karakterini, lokasyonunu, zamanlamasını ve eşlik eden özelliklerini anlamak, öz bakımın uygun olup olmadığını veya tıbbi değerlendirmenin gerekli olup olmadığını belirlemek için esastır. > **Sorumluluk reddi:** Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz. Şiddetli veya kalıcı karın ağrısı yaşıyorsanız bir sağlık hizmeti sağlayıcısına danışın. --- ## Yaygın Nedenler Karın ağrısının geniş bir ayırıcı tanısı vardır. Aşağıdaki nedenler, yetişkin birinci basamak ve acil ortamlardaki sıklıklarına göre kabaca düzenlenmiştir; her biri için kısa patofizyoloji verilmiştir. ### 1. Fonksiyonel Dispepsi ve Hazımsızlık Uyarı özellikleri olmayan tekrarlayan üst karın ağrısının en yaygın nedenidir. Visseral aşırı duyarlılık, bozulmuş gastrik akomodasyon ve değişmiş gastroduodenal motiliteyi içerdiğine inanılmaktadır. 2017 Amerikan Gastroenteroloji Koleji (ACG) kılavuzu, fonksiyonel dispepsinin Batı nüfusunun %15–20'sini etkilediğini tahmin etmektedir [4]. ### 2. İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) Değişmiş bağırsak alışkanlıklarıyla (diyare, kabızlık veya her ikisi) ilişkili tekrarlayan karın ağrısı ile karakterize fonksiyonel bir gastrointestinal bozukluktur. Patofizyolojisi, bağırsak-beyin ekseni disregülasyonu, visseral aşırı duyarlılık, değişmiş bağırsak mikrobiyotası ve düşük dereceli mukozal enflamasyonu içerir. IBS, küresel nüfusun yaklaşık %11'ini etkiler [2]. ### 3. Gastrit ve Peptik Ülser Hastalığı Gastrik mukozanın enflamasyonu (gastrit) veya muskularis mukozaya kadar uzanan mukozal erozyondur (ülser). İki ana etiyolojisi *Helicobacter pylori* enfeksiyonu ve non-steroid antienflamatuar ilaç (NSAİİ) kullanımıdır. *H. pylori* mukozal bikarbonat bariyerini bozarken, NSAİİ'ler prostaglandin sentezini inhibe ederek mukozal kan akışını ve koruyucu mukus salgılanmasını azaltır [5]. ### 4. Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GÖRH) Mide asidinin özofagusa geri kaçışıdır; sıklıkla epigastrik veya substernal ağrı ("mide ekşimesi") olarak algılanır. Geçici alt özofageal sfinkter gevşemesi, hiatal herni veya bozulmuş özofageal temizlikten kaynaklanır. ### 5. Akut Gastroenterit Gastrointestinal sistemin virüsler (norovirüs, rotavirüs), bakteriler (*Salmonella*, *Campylobacter*, *E. coli*) veya parazitler tarafından enfeksiyonudur. Diyare ve/veya kusma ile birlikte yaygın kramp tarzında karın ağrısı oluşturur. Tipik olarak kendi kendini sınırlar (24–72 saat). ### 6. Kabızlık Şişkinlik, kramp ve sol alt kadran ağrısına neden olan seyrek veya zor dışkı boşaltımıdır. Patofizyolojisi yavaş kolonik geçiş, pelvik taban disfonksiyonu veya yetersiz diyet lifi ve sıvı alımını içerir. ### 7. Biliyer Kolik ve Kolesistit Sistik kanalı tıkayan safra taşları epizodik sağ üst kadran ağrısı (biliyer kolik) oluşturur. Sekonder enflamasyonla birlikte kalıcı tıkanıklık akut kolesistite yol açar. Ağrı tipik olarak yemek sonrasıdır ve 30 dakikadan birkaç saate kadar sürer. ### 8. Apandisit Vermiform apendiksin enflamasyonudur; klasik olarak periumbilikal ağrının sağ alt kadrana (McBurney noktası) göç etmesi şeklinde ortaya çıkar. Yaşam boyu risk yaklaşık %7–8'dir. Apendiks lümeninin tıkanması (fekalit, lenfoid hiperplazi tarafından) bakteriyel aşırı çoğalmaya, mural iskemiye ve potansiyel perforasyona yol açar [1]. ### 9. İdrar Yolu ve Renal Nedenler Böbrek taşları (nefrolitiyazis) kasığa yayılan şiddetli, kolik tarzında yan ağrısına neden olur. İdrar yolu enfeksiyonları suprapubik rahatsızlıkla ortaya çıkabilir. Piyelonefrit ateşle birlikte yan ağrısına neden olur. ### 10. Kas-İskelet / Karın Duvarı Ağrısı Sıklıkla göz ardı edilen karın duvarı ağrısı (örneğin, rektus kılıfı zorlanması, anterior kutanöz sinir sıkışması) visseral patolojiyi taklit edebilir. Carnett belirtisi (karın duvarının gerilmesiyle ağrının artması) bunu karın içi nedenlerden ayırmaya yardımcı olur. ### Daha Az Yaygın Ancak Önemli Nedenler - **Pankreatit** — sırta yayılan epigastrik ağrı, alkol kullanımı veya safra taşları ile ilişkilidir - **Mezenterik iskemi** — vasküler risk faktörleri olan yaşlı hastalarda "muayene ile orantısız ağrı" - **Abdominal aort anevrizması** — sırt ağrısı ile birlikte pulsatil karın kitlesi - **İnce bağırsak tıkanıklığı** — kolik tarzında ağrı, distansiyon, kusma, gaz çıkışının olmaması - **Jinekolojik nedenler** — ektopik gebelik, over torsiyonu, endometriozis --- ## KIRMIZI BAYRAKLAR Karın ağrısı ile ilişkili aşağıdaki belirti ve semptomlar **acil tıbbi değerlendirme** (acil servis veya acil servisleri arama) gerektirir: - **Ani, şiddetli ("gök gürültüsü") karın ağrısı** — perforasyon, aort diseksiyonu veya rüptüre anevrizmaya işaret edebilir - **Rijit, tahta gibi karın** — peritoniti düşündürür - **Hematemez (kan kusma) veya melena (siyah, katran gibi dışkı)** — üst GI kanamayı gösterir - **Hematochezia (parlak kırmızı rektal kanama)** ile birlikte hemodinamik instabilite - **38,5 °C (101,3 °F) üzeri ateş ve titreme ile birlikte karın ağrısı** - **Şok belirtileri**: taşikardi, hipotansiyon, solgunluk, konfüzyon, terleme - **65 yaş üstü hastada şiddetli ağrı** — mezenterik iskemi, AAA ve yaygın durumların atipik prezentasyonları için daha yüksek risk - **Pozitif gebelik testi ile birlikte karın ağrısı** — ektopik gebelik dışlanmalıdır - **İlerleyici distansiyon ile birlikte gaz veya dışkı çıkaramama** — bağırsak tıkanıklığını düşündürür - **Çeneye, sol kola veya omuza yayılan ağrı** — özellikle kadınlarda ve diyabetik hastalarda miyokard enfarktüsünün atipik prezentasyonu - **Yeni başlayan ağrı ile birlikte yakın zamanda karın cerrahisi veya işlem** — anastomoz kaçağı, abse veya hemoraji - **Aort anevrizması öyküsü** ile birlikte yeni sırt veya karın ağrısı --- ## Evde Öz Bakım Hafif, alarm vermeyen karın ağrısı için (yukarıdaki kırmızı bayraklar yoksa), aşağıdaki kanıta dayalı, farmakolojik olmayan önlemler rahatlama sağlayabilir: ### Diyet Değişiklikleri - **Küçük, sık öğünler** — gastrik distansiyonu azaltır ve her oturumda daha az asit salgılanmasını uyarır - **Bilinen tetikleyicilerden kaçınma** — yaygın suçlular arasında baharatlı yiyecekler, yağlı/kızartılmış yiyecekler, kafein, alkol ve karbonatlı içecekler yer alır - **BRAT diyeti** (muz, pirinç, elma püresi, tost) — geleneksel olarak gastroenterit sırasında dışkı hacmini azaltmak için önerilir, ancak kanıtlar sınırlıdır; hafif yiyecekler genellikle daha iyi tolere edilir - **Yeterli lif alımı** (25–30 g/gün) — kabızlığa bağlı ağrı için faydalıdır; şişkinliği önlemek için kademeli olarak artırın [2] ### Hidrasyon - **Oral rehidrasyon** — gastroenteritte kritiktir. Önemli sıvı kayıplarında glikoz ve elektrolit içeren oral rehidrasyon solüsyonları (ORS) düz suya tercih edilir - Gastrit ve dehidrasyonu kötüleştirebilen aşırı alkol ve kafeinden kaçının ### Fiziksel ve Davranışsal Önlemler - **Isı terapisi** — karına 15–20 dakika boyunca uygulanan ılık kompres veya ısıtma yastığı, düz kas gevşemesini teşvik ederek krampı hafifletebilir. Küçük bir randomize çalışmada, sürekli düşük seviyeli topikal ısının menstrüasyon ile ilişkili karın ağrısı için ibuprofen ile karşılaştırılabilir olduğu bulundu - **Dinlenme ve pozisyon** — dizler karna çekilmiş halde sol tarafa yatmak (fetal pozisyon) bağırsak üzerindeki basıncı azaltabilir ve gaza bağlı rahatsızlığı hafifletebilir - **Stres yönetimi** — bağırsak-beyin ekseni iyi belirlenmiştir; psikolojik stres fonksiyonel GI ağrısını şiddetlendirir. Diyafragmatik solunum, progresif kas gevşemesi ve bilişsel davranışçı terapi (BDT) gibi teknikler IBS semptomları için etkinlik göstermiştir [2] - **Nane yağı (enterik kaplı kapsüller)** — 2019 Cochrane kalitesinde bir meta-analiz, nane yağının muhtemelen bağırsak düz kasındaki kalsiyum kanal antagonizması yoluyla genel IBS semptomlarını ve karın ağrısını plaseboya kıyasla anlamlı şekilde iyileştirdiğini buldu [6] ### Kaçınılması Gerekenler - Apandisit veya başka bir cerrahi neden şüphesi varsa karın bölgesine ısıtma yastığı uygulama**yın** - Gastrit veya ülser olası ise NSAİİ'lerden (ibuprofen, naproksen) kaçının — mukozal hasarı kötüleştirebilirler - Nedeni bilinmeyen karın ağrısı için müshil almayın --- ## Yardımcı Olan OTC İlaçlar Reçetesiz satılan ilaçlar, kırmızı bayrakları olmayan hafif ila orta düzey karın semptomları için uygun olabilir. Her zaman ambalaj etiketini okuyun ve önerilen dozlara uyun. | Sınıf | Örnek(ler) | Tipik Yetişkin Dozu | Notlar / Kontrendikasyonlar | |---|---|---|---| | **Antasitler** | Kalsiyum karbonat (Tums), Magnezyum hidroksit / Alüminyum hidroksit (Maalox) | Gerektiğinde 500–1000 mg kalsiyum karbonat (maks. 7500 mg/gün) | Mide asidini nötralize ederek hızlı semptom rahatlaması. Kalsiyum bazlı ürünler kabızlığa neden olabilir; magnezyum bazlı ürünler diyareye neden olabilir. Böbrek yetmezliğinde kaçının. | | **H2-Reseptör Antagonistleri** | Famotidin (Pepcid AC) | Günde bir veya iki kez 10–20 mg | Mide asit salgılanmasını azaltır. Etki başlangıcı ~30 dakika. Genellikle iyi tolere edilir. Ranitidine tercih edilir (NDMA endişeleri nedeniyle piyasadan çekilmiştir — FDA 2020). | | **Proton Pompa İnhibitörleri (OTC)** | Omeprazol (Prilosec OTC), Esomeprazol (Nexium 24HR) | Günde bir kez 20 mg, en fazla 14 gün | En güçlü asit baskılaması. Tam etki için 1–3 gün gerekir. Acil rahatlama için değildir. Tıbbi gözetim olmadan 14 günden fazla kullanılmamalıdır. Uzun süreli kullanımda *C. difficile*, hipomagnezemi ve B12 eksikliği riski [5]. | | **Simetikon** | Gas-X, Mylicon | Yemeklerden sonra ve yatmadan önce 40–125 mg (maks. 500 mg/gün) | Gaz kabarcıklarını birleştiren köpük önleyici ajan. Sistemik emilim yok. Çok güvenli ancak fonksiyonel şişkinlik için etkinlik kanıtı sınırlıdır. | | **Bizmut subsalisilat** | Pepto-Bismol | Gerektiğinde her 30–60 dakikada bir 524 mg (maks. 8 doz/gün) | Antimikrobiyal, antienflamatuar ve antisekretuar etkiler. Gezgin diyaresi ve hafif dispepsi için faydalıdır. Salisilat alerjisi, çocuklar (Reye sendromu riski) ve antikoagülan kullanan hastalarda **kaçının**. | | **Loperamid** | Imodium A-D | Başlangıçta 4 mg, ardından her gevşek dışkıdan sonra 2 mg (maks. 16 mg/gün) | Bağırsak duvarında Mu-opioid reseptör agonisti; motiliteyi yavaşlatır. Sadece diyare ile ilişkili kramp için. Kanlı diyare veya şüpheli *C. difficile*'de **kullanmayın**. | | **Lif takviyeleri** | Psyllium (Metamucil), Metilselüloz (Citrucel) | Psyllium: 8 oz suda 1 tepeleme çay kaşığı (≈3,4 g), günde 1–3 kez | Kabızlığa bağlı ağrı için bulk oluşturucu ajanlar. Dozu kademeli olarak artırın. Yeterli sıvı alımını sağlayın. | | **Ozmotik müshiller** | Polietilen glikol (MiraLAX) | Günde bir kez 8 oz suda 17 g | Kabızlık için. Etki başlangıcı 1–3 gün. İyi tolere edilir; kısa süreli kullanım için genellikle güvenlidir. | > **Önemli:** OTC ilaçlar kısa süreli semptom yönetimi için kullanılmalıdır. Semptomlar 2 haftadan uzun sürerse veya kötüleşirse, tıbbi değerlendirme önerilir. --- ## Reçeteli Seçenekler Reçeteli tedavi, OTC önlemlerin başarısız olduğu, spesifik bir tanı konduğunda veya semptomların şiddeti hedefli farmakolojik müdahale gerektirdiğinde endikedir. Bu ilaçlar yalnızca tıbbi gözetim altında alınmalıdır. | Sınıf | Örnek(ler) | Endikasyon | Notlar | |---|---|---|---| | **Reçeteli PPI'lar** | Omeprazol 40 mg, Pantoprazol 40 mg, Lansoprazol 30 mg | GÖRH, peptik ülser hastalığı, *H. pylori* eradikasyonu (üçlü/dörtlü tedavinin parçası olarak) | OTC'den daha yüksek dozlar ve daha uzun süreler. Uzun süreli komplikasyonlar için izleyin. | | **H. pylori eradikasyon tedavisi** | Klaritromisin üçlü tedavisi (PPI + klaritromisin + amoksisilin) veya Bizmut dörtlü tedavisi | Doğrulanmış *H. pylori* enfeksiyonu | Tedavi süresi 10–14 gün. Antibiyotik direnci artmaktadır; mümkün olduğunda duyarlılık kılavuzlu tedavi tercih edilir [5]. | | **Antispazmodikler** | Hyoscine butilbromür (Buscopan), Dicyclomine (Bentyl) | IBS ile ilişkili kramp, biliyer kolik | Antikolinerjik yan etkiler (ağız kuruluğu, idrar retansiyonu, bulanık görme). Glokom ve prostat hipertrofisinde kaçının. | | **Trisiklik antidepresanlar (düşük doz)** | Yatmadan önce 10–25 mg amitriptilin | Fonksiyonel karın ağrısı, IBS (ağrı baskın) | Visseral ağrı işleme üzerinde nöromodülatör etki. Bu dozlarda antidepresan olarak kullanılmaz. Kademeli titrasyon. Reçeteleyen hekim: gastroenterolog veya birinci basamak hekimi [4]. | | **SSRI'lar / SNRI'lar** | Duloksetin, Sitalopram | Komorbid anksiyete/depresyon ile birlikte fonksiyonel GI ağrısı | Merkezi ağrı modülasyonu yoluyla genel semptomları iyileştirebilir. Birinci basamak veya psikiyatri tarafından reçete edilir. | | **Rifaksimin** | Xifaxan 550 mg TID x 14 gün | Diyareli IBS (IBS-D) | Bağırsak mikrobiyomunu modüle eden emilmeyen antibiyotik. FDA tarafından IBS-D için onaylanmıştır. Tekrarlanan kürlere ihtiyaç olabilir [2]. | | **Linaklotid / Plekanatid** | Linzess 145–290 mcg günlük | Kabızlıklı IBS (IBS-C), kronik idiyopatik kabızlık | Guanilat siklaz-C agonisti. İntestinal sıvı salgılanmasını artırır. İlk yemekten 30 dakika önce aç karnına alın. | | **Ursodeoksikolik asit** | Ursodiol 8–10 mg/kg/gün | Safra taşı çözünmesi (seçilmiş hastalar), biliyer ağrı | Cerrahi olmayan adaylarda kolesterol safra taşları için. Taşları 6–24 ay boyunca yavaş yavaş çözer. | | **Pankreatik enzim replasmanı** | Creon (pankrelipaz) | Ekzokrin pankreatik yetmezlik (kronik pankreatit) | Doz yağ alımına göre titre edilir. Gastroenterolog tarafından reçete edilir. | --- ## Tipik Olarak İstenen Laboratuvar Testleri Karın ağrısı tıbbi değerlendirme gerektirdiğinde, klinisyenler ayırıcı tanıyı daraltmak için laboratuvar ve görüntüleme çalışmalarını kullanır. İstenen spesifik testler ağrının lokasyonuna, karakterine ve klinik bağlama bağlıdır [1][7]. | Test | Gerekçe | |---|---| | **Tam Kan Sayımı (CBC)** | Enfeksiyon (yüksek WBC), anemi (GI kan kaybı), trombositoz (enflamasyon) için değerlendirme. Bkz. [CBC testi](/tests/complete-blood-count). | | **Kapsamlı Metabolik Panel (CMP)** | Elektrolitleri, böbrek fonksiyonunu (BUN/kreatinin), karaciğer enzimlerini (AST, ALT), bilirubini ve glikozu değerlendirir. Anormal karaciğer enzimleri hepatobiliyer patolojiyi düşündürür. Bkz. [CMP testi](/tests/comprehensive-metabolic-panel). | | **Lipaz** | Normalin üst sınırının > 3 katı yüksek olması akut pankreatit için tanısaldır. Amilazdan daha spesifiktir. Bkz. [Lipaz testi](/tests/lipase). | | **İdrar tahlili** | UTI, böbrek taşları (hematüri) veya diyabetik ketoasidoz (ketonüri) için tarama. Bkz. [İdrar tahlili testi](/tests/urinalysis). | | **C-Reaktif Protein (CRP) / ESR** | Spesifik olmayan enflamatuar belirteçler. Fonksiyonel hastalığı organik hastalıktan ayırt etmek ve enflamatuar bağırsak hastalığını izlemek için faydalıdır. Bkz. [CRP testi](/tests/c-reactive-protein). | | **Dışkı çalışmaları** | Fekal kalprotektin (IBD'yi IBS'den ayırır), dışkı kültürü, yumurta ve parazitler, *C. difficile* toksini, dışkıda gizli kan testi (FOBT). Bkz. [Fekal kalprotektin testi](/tests/fecal-calprotectin). | | **İdrar/serum gebelik testi (beta-hCG)** | Ektopik gebeliği dışlamak için karın ağrısı olan tüm üreme çağındaki kadınlarda **zorunludur**. Bkz. [Gebelik testi](/tests/pregnancy-test-hcg). | | ***H. pylori* testi** | Dispepsi varsa üre nefes testi veya dışkı antijen testi. Seroloji daha az tercih edilir (aktif enfeksiyonu geçmiş enfeksiyondan ayırt edemez) [5]. | | **Çölyak paneli** | Total IgA ile birlikte doku transglutaminaz (tTG-IgA). Diyare, kilo kaybı veya demir eksikliği ile birlikte kronik karın ağrısında düşünün. Bkz. [Çölyak paneli](/tests/celiac-panel). | | **Laktat** | Mezenterik iskemi, sepsis veya bağırsak nekrozunda yüksektir. İskemi şüphesi varsa önemli bir testtir. | ### Görüntüleme - **Abdominal ultrason** — sağ üst kadran ağrısı (safra taşları, kolesistit) ve gebelikte ilk tercih - **Kontrastlı CT abdomen/pelvis** — acil serviste akut karın ağrısı değerlendirmesi için altın standart; apandisit, divertikülit, tıkanıklık ve perforasyon için yüksek duyarlılık [7] - **Karın röntgeni** — bağırsak tıkanıklığı (hava-sıvı seviyeleri) ve serbest hava (perforasyon) için faydalıdır, ancak büyük ölçüde CT tarafından geride bırakılmıştır - **Üst endoskopi (EGD)** — alarm özellikleri olan kalıcı dispepsi, GI kanama veya başarısız ampirik tedavi için endikedir - **Kolonoskopi** — alt GI kanama, ≥ 45 yaşındaki hastalarda bağırsak alışkanlığında değişiklik veya pozitif fekal immünokimyasal test (FIT) için endikedir --- ## Özel Popülasyonlar ### Çocuklar ve Adolesanlar Karın ağrısı çocuklarda son derece yaygındır; fonksiyonel karın ağrısı bozuklukları (Roma IV kriterlerine göre) okul çağındaki çocukların %13,5'ini etkilemektedir. Önemli hususlar: - **İnvajinasyon** (tipik olarak 6 ay – 3 yaş) — "kuş üzümü jölesi" dışkılar, aralıklı şiddetli kolik tarzında ağrı, letarji - **Apandisit** — 10–19 yaşlarında pik insidans; küçük çocuklarda atipik prezentasyonlar daha yaygındır - **Fonksiyonel karın ağrısı** — dışlama tanısıdır; güvence verme, diyet değişiklikleri ve psikolojik terapiler (hipnoterapi, BDT) ilk basamak tedavilerdir - **İlaç dozajı** — OTC ilaçların pediatrik dozları, ürün etiketindeki yaş ve ağırlığa dayalı yönergeleri izlemelidir. **Çocuklara, özellikle 12 yaş altındakilere ilaç vermeden önce her zaman bir pediatra danışın**. Bizmut subsalisilat, Reye sendromu riski nedeniyle çocuklarda ve adolesanlarda **kontrendikedir**. - Proton pompa inhibitörleri, ağırlığa dayalı dozajla spesifik endikasyonlar (GÖRH, eroziv özofajit) için ≥ 1 yaş çocuklarda FDA onaylıdır — yalnızca hekim rehberliğinde. ### Gebelik Gebelikte karın ağrısı, örtüşen obstetrik ve obstetrik olmayan etiyolojiler nedeniyle dikkatli değerlendirme gerektirir: - **Birinci trimester**: her zaman ektopik gebeliği dışlayın; yuvarlak ligament ağrısı yaygındır ve iyi huyludur - **İkinci/üçüncü trimester**: preeklampsi (RUQ ağrısı + hipertansiyon + proteinüri), HELLP sendromu, plasenta dekolmanı ve preterm doğumu düşünün - **İlaç güvenliği**: - **Asetaminofen** — tüm trimesterlerde genel olarak güvenli kabul edilir (eski FDA Kategorisi B) - **NSAİİ'ler** — prematüre duktus arteriozus kapanması ve oligohidramnios riski nedeniyle 20. gebelik haftasından sonra kaçının (FDA uyarısı, 2020) - **PPI'lar** — omeprazol eski FDA Kategorisi C idi; yeni veriler genel olarak güvenliği desteklemektedir, ancak yalnızca açıkça gerekli olduğunda kullanın. Famotidin ilk basamak asit baskılaması olarak tercih edilebilir - **Bizmut subsalisilat** — gebelikte **kontrendikedir** (salisilat bileşeni) - **Antispazmodikler** — sınırlı güvenlik verisi; yalnızca obstetrik rehberlik altında kullanın - ACOG, **akut karın ağrısı olan herhangi bir gebe hastanın bir sağlık hizmeti sağlayıcısı tarafından derhal değerlendirilmesini** önerir; endike olduğunda görüntüleme (ultrasonla başlayarak) ertelenmemelidir ### Yaşlılar (≥ 65 yaş) Yaşlı yetişkinler benzersiz zorluklar sunar: - **Atipik prezentasyonlar** — ciddi patolojiye rağmen ağrı daha az şiddetli olabilir (örneğin, kortikosteroid kullanan hastalarda ağrısız perforasyon, mezenterik iskemide hafif hassasiyet) - **Daha yüksek mortalite** — akut karın durumları yaşlılarda genç yetişkinlere kıyasla 6–8 kat daha yüksek mortalite taşır [1] - **Polifarmasi** — NSAİİ'ler, antikoagülanlar ve kortikosteroidler GI kanama riskini artırır. İlaç uzlaştırması esastır - **Vasküler nedenler** — özellikle atriyal fibrilasyon, kalp yetmezliği veya periferik vasküler hastalığı olan "muayene ile orantısız ağrı" olan herhangi bir yaşlı hastada mezenterik iskemi düşünülmelidir - **Görüntüleme için daha düşük eşik** — akut karın ağrısı olan yaşlı hastalar için iş akışında CT taraması genellikle daha erken önerilir [7] - PPI'lar ve H2 blokerleri genellikle iyi tolere edilir, ancak klopidogrel ile etkileşime girebilir (omeprazol) veya böbrek doz ayarı gerektirebilir (famotidin) ### Atletler - **Egzersize bağlı geçici karın ağrısı (ETAP)** — yaygın olarak "yan ağrısı" olarak bilinir. Mekanizma diyafragmatik iskemi veya peritoneal ligament gerilimini içerebilir. Genellikle iyi huyludur ve kendi kendini sınırlar; hızı yavaşlatmak ve derin solunum tipik olarak rahatlama sağlar - **Koşucu diyaresi / GI distresi** — egzersiz sırasında azalan splanknik kan akışı nedeniyle dayanıklılık atletlerinin %30–50'sini etkiler. Önleme: egzersizden 2–3 saat önce yüksek lifli ve yüksek yağlı yiyeceklerden kaçının, yeterli hidrasyonu sağlayın ve egzersiz sırasında karbonhidrat alımı ile bağırsağı eğitmeyi düşünün - **NSAİİ kullanımı** — atletler kas-iskelet ağrısı için sıklıkla NSAİİ kullanır; bu, özellikle egzersize bağlı splanknik hipoperfüzyonla birleştiğinde GI mukozal hasarı riskini önemli ölçüde artırır. Uygun olduğunda alternatif olarak asetaminofen kullanın - **Karın duvarı yaralanmaları** — rektus abdominis zorlanması, spor hernisi (atletik pubaljia) eforla ortaya çıkan alt karın ağrısı olan atletlerde düşünülmelidir --- ## Ne Zaman Yönlendirilmeli Tıbbi yardım istemek için ne zaman aşağıdaki karar çerçevesini kullanın. Şüphe duyduğunuzda, her zaman daha erken değerlendirme tarafında hata yapın. ### 911'i Arayın / Hemen Acil Servise Gidin - Yukarıda listelenen herhangi bir kırmızı bayrak semptomu (rijit karın, şok belirtileri, hematemez vb.) - Yaşadığınız en kötü ağrı olan şiddetli, ani başlangıçlı ağrı - Bayılma, göğüs ağrısı veya solunum güçlüğü ile birlikte karın ağrısı - Bilinen veya şüpheli gebelik ile birlikte karın ağrısı - Önemli bir travma sonrası karın ağrısı ### Acil Bakım / Aynı Gün Aile Hekimi Ziyareti - İyileşme olmadan > 24 saat süren orta düzey ağrı - Sürekli kusma ile birlikte ağrı (> 12 saat boyunca sıvıları tutamama) - Karın ağrısı ile birlikte > 38 °C (100,4 °F) ateş - Sağ alt kadran veya sağ üst kadranda lokalize ağrı - Ağrılı veya kanlı idrara çıkma - Ağrı ve distansiyon ile > 3 gün süren yeni başlayan kabızlık ### Planlanmış Aile Hekimi / Birinci Basamak Randevusu (1–2 hafta içinde) - Günlük aktiviteleri engelleyen tekrarlayan veya kronik karın ağrısı (> 4 hafta) - Karın semptomlarıyla ilişkili istemsiz kilo kaybı - > 2 hafta süren bağırsak alışkanlığındaki değişiklik (yeni kabızlık veya diyare) - 2 haftalık OTC tedaviye yanıt vermeyen kalıcı mide ekşimesi veya dispepsi - Yeni semptomlarla birlikte GI kanserleri (kolon, mide, pankreas) aile öyküsü - ≥ 45 yaşında yeni başlayan karın semptomları (USPSTF kılavuzlarına göre tarama kolonoskopisi endike olabilir) ### Genel Kılavuz Semptomlarınızın acil değerlendirme gerektirip gerektirmediğinden emin değilseniz, sağlık hizmeti sağlayıcınız veya bir hemşire yardım hattıyla iletişime geçin. Potansiyel olarak ciddi bir durumun değerlendirilmesini geciktirmek yerine değerlendirilip güvence verilmesi her zaman daha iyidir. --- ## Referanslar [1] Cartwright SL, Knudson MP. Evaluation of acute abdominal pain in adults. *Am Fam Physician*. 2008;77(7):971-978. PMID:18441863. [2] Hungin APS, Whorwell PJ, Tack J, Mearin F. The prevalence, patterns and impact of irritable bowel syndrome: an international survey of 40,000 subjects. *Aliment Pharmacol Ther*. 2003;17(5):643-650. PMID:12641512. [3] Viniol A, Keez S, Becker A, et al. Studies of the symptom abdominal pain — a systematic review and meta-analysis. *Fam Pract*. 2014;31(5):517-529. PMID:24987023. [4] Moayyedi PM, Lacy BE, Andrews CN, Enns RA, Howden CW, Vakil N. ACG and CAG Clinical Guideline: Management of Dyspepsia. *Am J Gastroenterol*. 2017;112(7):988-1013. PMID:28631728. [5] Lanas A, Chan FKL. Peptic ulcer disease. *Lancet*. 2017;390(10094):613-624. PMID:28242110. [6] Alammar N, Wang L, Saberi B, et al. The impact of peppermint oil on the irritable bowel syndrome: a meta-analysis of the pooled clinical data. *BMC Complement Altern Med*. 2019;19(1):21. PMID:30654773. [7] Gans SL, Pols MA, Stoker J, Boermeester MA. Guideline for the diagnostic pathway in patients with acute abdominal pain. *Dig Surg*. 2015;32(1):23-31. PMID:25659265. [8] U.S. Food and Drug Administration. FDA Drug Safety Communication: FDA advises avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later. October 2020. Available at: www.fda.gov/drug-safety-communications. [9] National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management [CG61]. 2008 (updated 2017). Available at: www.nice.org.uk/guidance/cg61. [10] Peery AF, Crockett SD, Barritt AS, et al. Burden of Gastrointestinal, Liver, and Pancreatic Diseases in the United States. *Gastroenterology*. 2015;149(7):1731-1741. PMID:26327134.