Baş Ağrısı: Nedenleri, Kırmızı Bayraklar, Tedavi ve Doktora Ne Zaman Başvurmalı

## Genel Bakış Baş ağrısı (ICD-10: R51), dünya genelinde en yaygın ağrı şikayetlerinden biridir. Geniş anlamda, baş veya üst boyun bölgesindeki herhangi bir ağrı olarak tanımlanır ve hafif, künt bir ağrıdan günlük yaşamı sekteye uğratan şiddetli, sakat bırakıcı bir atağa kadar değişebilir. Küresel Hastalık Yükü Çalışması'na göre, gerilim tipi baş ağrısı ve migren, dünya genelinde özürlülüğün ilk on nedeni arasında yer almakta ve her yıl 3 milyardan fazla bireyi etkilemektedir [1]. Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri'nde baş ağrıları, tüm acil servis başvurularının yaklaşık %2'sini oluşturur ve yetişkinlerin birinci basamak kliniklere başvurmasının dördüncü en yaygın nedenidir. İnsanlar baş ağrısı bilgilerini birkaç nedenle ararlar: baş ağrılarının "normal" olup olmadığını veya ciddi bir şeyin işareti olup olmadığını belirlemek, etkili öz bakım stratejileri bulmak ve bir doktora görünmeleri gerekip gerekmediğine karar vermek. Baş ağrısının ayırıcı tanısı, iyi huylu gerilim tipi baş ağrısından subaraknoid kanama gibi yaşamı tehdit eden durumlara kadar uzandığından, doğru ve kanıta dayalı rehberlik esastır. Bu makale, baş ağrısı hakkında — yaygın nedenler, uyarı işaretleri (kırmızı bayraklar), öz bakım önlemleri, reçetesiz ve reçeteli seçenekler, ilgili laboratuvar testleri, özel popülasyonlar için değerlendirmeler ve bakımı ne zaman bir üst basamağa taşımanız gerektiğine dair net rehberlik dahil — kapsamlı, klinisyen tarafından gözden geçirilmiş bir genel bakış sunmaktadır. ## Yaygın Nedenler Uluslararası Baş Ağrısı Bozuklukları Sınıflandırması, 3. baskı (ICHD-3), baş ağrılarını birincil baş ağrısı bozuklukları (altta yatan yapısal neden yok) ve ikincil baş ağrıları (başka bir durumdan kaynaklanan) olarak kategorize eder [2]. Aşağıda en yaygın nedenler, kabaca prevalansa göre sıralanmıştır. ### Birincil Baş Ağrıları **1. Gerilim tipi baş ağrısı (GTBA)** GTBA, genel popülasyonun yaşamlarının bir noktasında %78'ine kadarını etkileyen, en yaygın birincil baş ağrısıdır. Ağrı tipik olarak iki taraflıdır, baskı yapıcı veya sıkıştırıcı niteliktedir ("bant benzeri"), hafif ila orta şiddettedir ve 30 dakikadan birkaç güne kadar sürer. Patofizyoloji tam olarak anlaşılmamış olmakla birlikte, epizodik formda periferik miyofasiyal nosisepsiyonu (perikraniyal kas hassasiyeti) ve kronik formda ağrı yolaklarının santral sensitizasyonunu içerdiği düşünülmektedir [3]. Stres, kötü duruş, uyku yoksunluğu ve göz yorgunluğu yaygın tetikleyicilerdir. **2. Migren** Migren, yetişkinlerin yaklaşık %12-15'ini etkiler ve kadınlarda erkeklerden üç kat daha yaygındır. 4-72 saat süren orta ila şiddetli tek taraflı, zonklayıcı ağrı ile karakterizedir ve sıklıkla bulantı, kusma, fotofobi ve fonofobi eşlik eder. Migren hastalarının yaklaşık üçte biri, baş ağrısından önce geçici görsel, duyusal veya dil bozuklukları olan aura yaşar. Migren patofizyolojisine ilişkin mevcut anlayış, kortikal yayılan depresyon (aura için) ve trigeminovasküler sistemin aktivasyonu üzerine odaklanmaktadır; ağrı sinyallemesinde kalsitonin geni ile ilişkili peptid (CGRP) anahtar rol oynar [2]. **3. Küme baş ağrısı** Küme baş ağrısı daha az yaygındır (prevalans ~%0,1) ancak son derece şiddetlidir. Kesin olarak tek taraflı, orbital veya periorbital bıçak saplanır tarzda ağrı olarak ortaya çıkar; 15-180 dakika sürer ve haftalar ila aylar süren kümeler (atak dönemleri) halinde gerçekleşir. İpsilateral otonomik özellikler — lakrimasyon, konjonktival enjeksiyon, burun tıkanıklığı, pitoz — karakteristik özelliklerdir. Sirkadiyen ve sirkannüel periyodisiteyi hipotalamik aktivasyonun yönlendirdiğine inanılmaktadır. **4. İlaç aşırı kullanım baş ağrısı (İAKBA)** İAKBA, akut baş ağrısı ilaçlarının (analjezikler, triptanlar, opioidler veya kombinasyon ajanları) 3 aydan uzun süre ayda ≥10-15 gün kullanıldığında ortaya çıkar. Paradoks olarak, baş ağrısını hafifletmesi amaçlanan ilaçlar, santral sensitizasyon ve değişen ağrı modülasyonu yoluyla kronik günlük baş ağrısı döngüsünü sürdürür. ### İkincil Baş Ağrıları **5. Servikojenik baş ağrısı** Servikal omurgadaki yapılardan (faset eklemler, intervertebral diskler, üst servikal sinir kökleri) kaynaklanan servikojenik baş ağrısı, tipik olarak boyundan frontal veya temporal bölgeye yayılan tek taraflı ağrı olarak ortaya çıkar ve genellikle boyun hareketi veya uzun süreli duruşlarla şiddetlenir. **6. Sinüs baş ağrısı** Gerçek sinüs baş ağrısı akut bakteriyel veya viral sinüzitten kaynaklanır; etkilenen sinüs üzerinde yüz basıncı ve ağrısı olarak ortaya çıkar, öne eğilmekle kötüleşir ve burun tıkanıklığı, pürülan akıntı ve bazen ateş ile birlikte görülür. Pek çok kişinin "sinüs baş ağrısı" olarak kendi kendine teşhis ettiği durumun aslında migren olduğunu belirtmek önemlidir — çalışmalar, sinüs baş ağrısı şikayetiyle başvuran hastaların %88'inin migren için ICHD kriterlerini karşıladığını göstermektedir [2]. **7. Sistemik ve metabolik nedenler** Baş ağrısı; ateş, dehidrasyon, hipoglisemi, hipertansiyon (özellikle sistolik >180 mmHg ile hipertansif acil durum), anemi, kafein yoksunluğu, karbon monoksit maruziyeti veya viral enfeksiyona ikincil olabilir. Bu durumlarda, altta yatan durumun tedavisi genellikle baş ağrısını çözer. **8. Ciddi intrakraniyal nedenler** Yaygın olmamakla birlikte, baş ağrısı subaraknoid kanama, menenjit, beyin tümörü, serebral venöz sinüs trombozu, dev hücreli arterit veya akut açı kapanması glokomu gibi durumların habercisi olabilir. Bu durumlar acil değerlendirme gerektirir. ## KIRMIZI BAYRAKLAR Aşağıdaki uyarı işaretleri — bazen **SNOOP4** anımsatıcısı ile hatırlanır — acil tıbbi değerlendirme (acil servis veya 911/112 araması) gerektirir [6]: - **"Gök gürültüsü" baş ağrısı** — saniyeler içinde bir dakikaya kadar maksimum yoğunluğa ulaşan ani, şiddetli baş ağrısı (aksi kanıtlanana kadar subaraknoid kanamayı düşündürür) - **Yaşamınızın en kötü baş ağrısı** — özellikle önceki baş ağrılarından farklıysa - **50 yaşından sonra yeni baş ağrısı** — dev hücreli arterit, kitle lezyonu veya başka bir ikincil neden şüphesini artırır - **Ateş, ense sertliği ve döküntü ile birlikte baş ağrısı** — menenjitin klasik üçlüsü - **Nörolojik defisitlerle birlikte baş ağrısı** — güçsüzlük, uyuşma, görme kaybı, konuşma güçlüğü, konfüzyon, nöbet veya bilinç değişikliği - **Kafa travmasından sonra baş ağrısı** — hafif olsa bile, özellikle kötüleşiyorsa veya kusma ya da uyuklama ile ilişkiliyse - **Papilödem ile birlikte baş ağrısı** — yükselmiş intrakraniyal basıncı düşündüren optik disk şişliği - **Günler ila haftalar içinde kötüleşen ilerleyici baş ağrısı**, özellikle sabahları daha kötüyse veya Valsalva manevrası (öksürme, ıkınma) ile şiddetleniyorsa - **İmmün baskılanmış bir hastada baş ağrısı** — HIV, organ nakli, kemoterapi - **Göz kızarıklığı, ışıkların etrafında halkalar ve azalmış görme ile birlikte baş ağrısı** — akut açı kapanması glokomuna işaret edebilir - **Gebelik veya doğum sonrası dönemde yeni baş ağrısı** — preeklampsi, serebral venöz tromboz veya posterior reversibl ensefalopati sendromuna (PRES) işaret edebilir > **Önemli:** Bu kırmızı bayraklardan herhangi biri varsa, kendi kendinize tedaviye KALKIŞMAYIN. Derhal acil tıbbi yardım alın. ## Evde Öz Bakım Kırmızı bayrak içermeyen hafif ila orta şiddetteki gerilim tipi veya migren baş ağrıları için aşağıdaki kanıta dayalı farmakolojik olmayan stratejiler yardımcı olabilir: **1. Sessiz, karanlık bir odada dinlenme** Duyusal uyarımın (ışık ve gürültü) azaltılması, akut migren yönetiminde temel bir adımdır ve gerilim tipi baş ağrısını da hafifletebilir. **2. Soğuk veya sıcak kompres** Alın veya şakaklara 15-20 dakika soğuk kompres uygulamak, lokal vazokonstriksiyon ve azalmış sinir iletim hızı yoluyla migren ağrısını azaltabilir. Gerilim tipi baş ağrısı olan bazı kişiler, gergin kasları gevşetmek için boyun ve omuzlara sıcak kompres uygulamayı tercih ederler. **3. Yeterli hidrasyon** Dehidrasyon, iyi bilinen bir baş ağrısı tetikleyicisidir. Küçük bir randomize çalışma, su alımının günde 1,5 L artırılmasının sık baş ağrısı olan bireylerde baş ağrısı şiddetini ve süresini azalttığını göstermiştir. **4. Stres yönetimi ve gevşeme teknikleri** Aşamalı kas gevşemesi, derin nefes egzersizleri ve farkındalık temelli stres azaltma (MBSR), gerilim tipi baş ağrısı sıklığını ve şiddetini azaltmada fayda göstermiştir. Bir Cochrane derlemesi, akupunkturun da gerilim tipi baş ağrısı için önleyici bir strateji olarak yararlı olabileceğini bulmuştur [7]. **5. Düzenli uyku hijyeni** Hem yetersiz hem de aşırı uyku baş ağrılarını tetikleyebilir. Tutarlı bir uyku-uyanıklık programının (yetişkinler için 7-9 saat) sürdürülmesi genellikle önerilir. **6. Kafein — ölçülü olarak** Az miktarda kafein (örn. 65-200 mg, yaklaşık bir ila iki fincan kahve) analjezik etkinliği artırabilir ve baş ağrısını gidermeye yardımcı olabilir. Ancak günde 200 mg'ın üzerindeki alışılmış alım, kafein yoksunluğu baş ağrısı ve ilaç aşırı kullanım baş ağrısı riskini artırır. **7. Nane yağı** Şakaklara %10 nane yağı çözeltisinin topikal uygulanmasının, küçük çalışmalarda gerilim tipi baş ağrısı şiddetini 1.000 mg asetaminofen ile karşılaştırılabilir şekilde azalttığı gösterilmiştir. **8. Ekran süresini sınırlama ve ergonomiyi optimize etme** Uzun süreli ekran kullanımı ve kötü duruş, göz yorgunluğuna ve servikojenik baş ağrısına katkıda bulunur. 20-20-20 kuralı (her 20 dakikada bir, 20 fit uzaktaki bir şeye 20 saniye bakma) ilişkili baş ağrılarını azaltabilir. ## Yardımcı Olan Reçetesiz İlaçlar Reçetesiz analjezikler, epizodik gerilim tipi baş ağrısı ve hafif ila orta şiddetteki migren için birinci basamak farmakoterapidir. İlaç aşırı kullanım baş ağrısından kaçınmak için kullanımı ayda 10-15 günden az ile sınırlamak kritik öneme sahiptir. | Sınıf | Örnek | Tipik Yetişkin Dozu | Notlar | |---|---|---|---| | **Asetaminofen (parasetamol)** | Tylenol | Her 4-6 saatte bir 500-1.000 mg (maks. 3.000 mg/gün; bazı kılavuzlar sağlıklı yetişkinlerde 4.000 mg'a kadar izin verir) | GTBA için birinci basamak. Karaciğer yetmezliğinde veya alkol kullanımında (>3 içki/gün) kaçının. Bir Cochrane derlemesi, epizodik GTBA için etkinliği doğrulamıştır (2 saatte ağrısız olma için NNT ≈ 10) [4]. | | **İbuprofen** (NSAİİ) | Advil, Motrin | Her 4-6 saatte bir 200-400 mg (reçetesiz maks. 1.200 mg/gün) | Hem GTBA hem de migren için etkili. Böbrek yetmezliği, peptik ülser hastalığı veya gebeliğin üçüncü trimesterinde kaçının. Yemekle birlikte alın. | | **Naproksen sodyum** (NSAİİ) | Aleve | Başlangıçta 220-440 mg, ardından her 8-12 saatte bir 220 mg (reçetesiz maks. 660 mg/gün) | İbuprofenden daha uzun etki süresi; baş ağrısı tekrarlama eğilimindeyse tercih edilebilir. İbuprofen ile aynı GI ve renal uyarılar geçerlidir. | | **Aspirin** (NSAİİ/salisilat) | Bayer, Bufferin | Her 4-6 saatte bir 500-1.000 mg (maks. 4.000 mg/gün) | GTBA ve migren için etkili. Çocuklarda ve ergenlerde kontrendikedir (Reye sendromu riski). Antikoagülanlarla birlikte kullanmaktan kaçının. | | **Aspirin + asetaminofen + kafein** | Excedrin Extra Strength | Her 6 saatte bir 2 tablet (250 mg aspirin/250 mg APAP/65 mg kafein) (maks. 8 tablet/gün) | Migren için FDA onaylı. İyi tasarlanmış bir RKÇ, hafif ila orta şiddetteki migren için plasebo ve bireysel bileşenlere üstünlüğünü göstermiştir [5]. | > **Dikkat:** NSAİİ'ler kardiyovasküler (uzun süreli kullanımda artmış MI ve inme riski), gastrointestinal (ülserasyon, kanama) ve renal riskler taşır. Asetaminofen, supra-terapötik dozlarda hepatotoksik risk taşır. Başka ilaç kullanıyorsanız her zaman etiketleri okuyun ve bir eczacıya veya klinisyene danışın. ## Reçeteli Seçenekler Reçeteli tedavi genellikle baş ağrıları orta ila şiddetli olduğunda, reçetesiz tedbirlere yanıt vermediğinde, sık olduğunda (migren için ≥4 baş ağrısı günü/ay) veya yaşam kalitesini önemli ölçüde bozduğunda gereklidir. ### Akut (Abortif) Tedaviler | Sınıf | Örnek | Tipik Yetişkin Dozu | Notlar | |---|---|---|---| | **Triptanlar** (5-HT1B/1D agonistleri) | Sumatriptan (Imitrex), rizatriptan (Maxalt), eletriptan (Relpax) | Sumatriptan 50-100 mg PO; 2 saat sonra tekrarlanabilir (maks. 200 mg/gün) | Orta ila şiddetli migren için birinci basamak. Kontrolsüz HT, KAH, inme öyküsünde kontrendikedir. Birinci basamak, nöroloji tarafından reçete edilir [5]. | | **Ergotamin türevleri** | Dihidroergotamin (DHE-45, Migranal nazal sprey) | DHE 1 mg IM/SC veya nazal sprey | Triptanlar başarısız olduğunda kullanılır; aynı vasküler kontrendikasyonlar geçerlidir. Genellikle nöroloji tarafından reçete edilir. | | **Gepantlar** (CGRP reseptör antagonistleri) | Ubrogepant (Ubrelvy), rimegepant (Nurtec ODT) | Ubrogepant 50-100 mg PO; rimegepant 75 mg PO | Daha yeni sınıf; vazokonstriktif etkileri yoktur, bu nedenle kardiyovasküler risk faktörleri olan hastalarda kullanılabilir. Birinci basamak veya nöroloji tarafından reçete edilir. | | **Ditanlar** (5-HT1F agonistleri) | Lasmiditan (Reyvow) | 50-200 mg PO | Vazokonstriktif özellikleri yoktur; baş dönmesi/sedasyona neden olabilir. DEA Çizelge V. Nöroloji tarafından reçete edilir. | | **Reçeteli NSAİİ'ler** | Ketorolak (Toradol) | 10 mg PO veya 30-60 mg IM (acil servis ortamı) | Acil serviste akut baş ağrısı için sıklıkla kullanılır; GI ve renal risk nedeniyle 5 gün ile sınırlıdır. | | **Antiemetikler** | Metoklopramid, proklorperazin | Ajana göre değişir | Acil serviste, özellikle bulantının belirgin olduğu durumlarda migren için sıklıkla yardımcı ajanlar veya monoterapi olarak kullanılır. | ### Önleyici (Profilaktik) Tedaviler Önleyici tedavi genellikle baş ağrıları ayda ≥4 gün meydana geldiğinde, önemli ölçüde özürlülük yaptığında veya akut ilaçlar aşırı kullanıldığında ya da kontrendike olduğunda değerlendirilir. | Sınıf | Örnek | Tipik Yetişkin Dozu | Notlar | |---|---|---|---| | **Beta-blokerler** | Propranolol, metoprolol | Propranolol bölünmüş dozlarda 40-240 mg/gün | Migren önlenmesi için iyi belirlenmiştir. Astım, bradikardide kaçının. | | **Trisiklik antidepresanlar** | Amitriptilin | Yatmadan önce 10-75 mg | Hem migren hem de GTBA önlenmesi için etkili. Antikolinerjik yan etkiler (ağız kuruluğu, sedasyon, kilo alımı). | | **Antiepileptikler** | Topiramat, valproat | Topiramat 25-100 mg/gün; valproat 500-1.500 mg/gün | Topiramat bilişsel donukluk, kilo kaybı, böbrek taşlarına neden olabilir. Valproat teratojeniktir — gebelikte kontrendikedir. | | **CGRP monoklonal antikorları** | Erenumab (Aimovig), fremanezumab (Ajovy), galkanezumab (Emgality) | Erenumab aylık 70-140 mg SC | Olumlu yan etki profili olan en yeni sınıf. Nöroloji veya baş ağrısı uzmanları tarafından reçete edilir. | | **OnabotulinumtoksinA** | Botox | Her 12 haftada bir 31-39 enjeksiyon bölgesine 155-195 ünite IM | Sadece kronik migren için (ayda ≥15 baş ağrısı günü) FDA onaylıdır. Nöroloji tarafından uygulanır. | | **SNRI'lar** | Venlafaksin | 75-150 mg/gün | Özellikle komorbid depresyonu olan hastalarda migren önlenmesi için düşünülebilir. | ## Tipik Olarak İstenen Laboratuvar Testleri Baş ağrısı öncelikle klinik bir tanıdır. Laboratuvar ve görüntüleme testleri, kırmızı bayraklar mevcut olduğunda veya baş ağrısı paterni atipik olduğunda ikincil nedenleri dışlamak için istenir. | Test | Gerekçe | |---|---| | **Tam kan sayımı (CBC)** ([/tests/complete-blood-count](/tests/complete-blood-count)) | Baş ağrısı nedeni olarak anemi, enfeksiyon veya hematolojik anormallik için tarama | | **Eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) ve C-reaktif protein (CRP)** ([/tests/esr](/tests/esr), [/tests/c-reactive-protein](/tests/c-reactive-protein)) | Dev hücreli arteritte yüksektir; yeni başlangıçlı baş ağrısı ve temporal hassasiyeti olan 50 yaş üstü herhangi bir hastada istenmelidir | | **Temel metabolik panel (BMP)** ([/tests/basic-metabolic-panel](/tests/basic-metabolic-panel)) | Böbrek fonksiyonu, elektrolitler, glukozu değerlendirir — dehidrasyon, hipoglisemi veya metabolik bozukluk baş ağrısına neden olabilir | | **Tiroid fonksiyon testleri (TSH)** ([/tests/thyroid-stimulating-hormone](/tests/thyroid-stimulating-hormone)) | Hem hipotiroidizm hem de hipertiroidizm baş ağrısına katkıda bulunabilir | | **Lomber ponksiyon (LP)** | Menenjit, subaraknoid kanama (BT negatifse) veya idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon şüphesi olduğunda endikedir; açılış basıncını ve BOS bileşimini ölçer | | **Kontrastsız kraniyal BT** | Subaraknoid kanamayı dışlamak için gök gürültüsü baş ağrısında birinci basamak acil görüntüleme | | **Kontrastlı/kontrastsız beyin MRG** | Üstün yumuşak doku çözünürlüğü; kitle lezyonu, serebral venöz sinüs trombozu, Chiari malformasyonu veya posterior fossa patolojisi değerlendirmesi için kullanılır | | **BT/MR anjiyografi** | Vasküler etyoloji şüphesi olduğunda anevrizma, diseksiyon veya vaskülit değerlendirmesi | ## Özel Popülasyonlar ### Çocuklar ve Ergenler Baş ağrısı çocuklarda yaygındır ve prevalansı ergenlik boyunca artar. Migren, pediyatrik hastalarda tıbbi müdahale gerektiren en sık birincil baş ağrısı bozukluğudur. - **Asetaminofen** ve **ibuprofen**, birinci basamak reçetesiz tedavilerdir. Doz, ağırlığa dayalı olmalı ve bir pediatrist veya eczacı tarafından yönlendirilmelidir — **yetişkin dozlarını çocuklara ekstrapole etmeyin**. - **Aspirin**, Reye sendromu riski nedeniyle 18 yaş altındaki çocuklarda ve ergenlerde **kontrendikedir**. - **Triptanlar**: Bazı triptanlar (örn. almotriptan ≥12 yaş için, rizatriptan ≥6 yaş için) pediyatrik kullanım için FDA onayına sahiptir; reçeteleme bir pediyatrik nörolog tarafından yönetilmelidir. - Farmakolojik olmayan yaklaşımlar (uyku hijyeni, hidrasyon, stres yönetimi, ekran süresinin sınırlandırılması) bu popülasyonda özellikle önemlidir. - Baş ağrısı ile birlikte kusma, mental durum değişikliği veya ilerleyici kötüleşme ile başvuran çocuklarda, posterior fossa tümörünü dışlamak için acil görüntüleme gereklidir. ### Gebelik ve Emzirme Gebelik sırasında baş ağrısı yönetimi dikkatli ilaç seçimi gerektirir: - **Asetaminofen**, gebelik sırasında genellikle en güvenli analjezik olarak kabul edilir ve tercih edilen birinci basamak ajandır. - **NSAİİ'ler (ibuprofen, naproksen)**: Gebelikte genellikle kaçınılır. İkinci trimesterde doktor gözetiminde dikkatli kullanılabilir, ancak duktus arteriozusun erken kapanması ve oligohidramnios riski nedeniyle **üçüncü trimesterde kontrendikedir** (FDA uyarısı). - **Aspirin**: Bir kadın doğum uzmanının yönlendirmesiyle preeklampsi önlenmesi için düşük doz aspirin (81 mg) kullanılabilir, ancak analjezik dozlardan genellikle kaçınılmalıdır. - **Triptanlar**: Sınırlı gebelik verisi. Sumatriptan en fazla güvenlilik verisine sahiptir ve yararlar riskleri aştığında düşünülebilir; karar reçete eden klinisyenle birlikte verilmelidir. - **Ergotaminler**: Gebelikte **kesinlikle kontrendikedir** (uterotonik etkiler). - **Önleyici ajanlar**: Propranolol dikkatli kullanılabilir; topiramat ve valproat **teratojeniktir ve kontrendikedir**. - **Kırmızı bayrak**: Özellikle hipertansiyon, görme değişiklikleri veya ödem ile birlikte ikinci veya üçüncü trimesterde yeni veya kötüleşen baş ağrısı, **preeklampsiyi** gösterebilir ve acil obstetrik değerlendirme gerektirir. ### Yaşlılar (≥65 yaş) - Bu yaş grubunda yeni başlangıçlı baş ağrısı, özellikle **dev hücreli (temporal) arterit**, kitle lezyonu, subdural hematom ve ilaç yan etkileri olmak üzere ikincil nedenleri dışlamak için her zaman kapsamlı değerlendirme gerektirir. - **NSAİİ kullanımı**, yaşlı yetişkinlerde GI kanama, böbrek bozukluğu ve kardiyovasküler olaylar için daha yüksek risk taşır. En kısa süre için en düşük etkili dozu kullanın. - **Asetaminofen** genellikle tercih edilir, ancak karaciğer fonksiyonu değerlendirilmeli ve maksimum günlük doz azaltılması gerekebilir (örn. zayıf yaşlılarda veya karaciğer yetmezliği olanlarda ≤2.000 mg/gün). - **Triptanlar**, kardiyovasküler komorbiditeler nedeniyle dikkatli kullanılmalıdır; gepantlar daha güvenli bir alternatif sunabilir. - Polifarmasi yaygındır — baş ağrısı ilaçları eklemeden önce her zaman ilaç etkileşimlerini kontrol edin. ### Sporcular - **Eforla ilişkili baş ağrısı** sporcularda yaygındır ve genellikle iyi huyludur, ancak ilk ortaya çıkışta subaraknoid kanama veya arteriyel diseksiyonu dışlamak için değerlendirilmelidir. - Yeterli hidrasyon, kademeli ısınma ve ısı ve irtifaya adaptasyon, eforla ilişkili baş ağrılarını azaltabilir. - **Konküzyon sonrası baş ağrısı**, temas sporlarında yaygındır. Kafa darbesinin ardından baş ağrısı olan sporcular derhal oyundan çıkarılmalı ve konküzyon protokollerine göre değerlendirilmelidir (örn. SCAT6). Oyuna geri dönüş kararları bir spor hekimi veya konküzyon uzmanı tarafından yönlendirilmelidir. - NSAİİ'ler ve asetaminofen akut rahatlama için kullanılabilir; ancak ilaç aşırı kullanım baş ağrısı riski ve yoğun egzersiz sırasında NSAİİ ile ilişkili renal etkiler nedeniyle antrenman dönemlerinde sık kullanımı önerilmemelidir. ## Bakımı Ne Zaman Üst Basamağa Taşımalı Uygun bakım düzeyini belirlemek için aşağıdaki eşikleri kullanın: ### 911'i Arayın / Acil Servise Gidin - Gök gürültüsü baş ağrısı (<1 dakika içinde maksimum yoğunluk) - Ateş, ense sertliği, peteşiyal döküntü ile birlikte baş ağrısı - Nörolojik defisitlerle birlikte baş ağrısı (güçsüzlük, görme kaybı, konfüzyon, nöbet) - Önemli kafa travmasından sonra, özellikle bilinç kaybı, tekrarlayan kusma veya kötüleşen uyuklama ile birlikte baş ağrısı - Ani şiddetli hipertansiyon (sistolik >180 mmHg) ile birlikte baş ağrısı - Gebelikte görme değişiklikleri veya yüksek kan basıncı ile birlikte yeni baş ağrısı ### Aynı Gün veya Ertesi Gün Aile Hekimi / Acil Bakım - Önceki baş ağrılarından önemli ölçüde farklı olan yeni baş ağrısı paterni - 48-72 saat sonra olağan reçetesiz tedavilere yanıt vermeyen baş ağrısı - Net bir kaynak olmaksızın hafif ateşle birlikte baş ağrısı - 50 yaşın üzerindeki bir hastada yeni baş ağrısı - Çene klodikasyonu veya saçlı deri hassasiyeti ile birlikte baş ağrısı (dev hücreli arteritten şüphelenin — temporal arter biyopsisi günler içinde yapılmalıdır) ### Planlanmış Aile Hekimi veya Nöroloji Randevusu - Ayda ≥4 gün meydana gelen ve yaşam kalitesini etkileyen baş ağrıları - Önleyici tedavi değerlendirmesi ihtiyacı - Şüpheli ilaç aşırı kullanım baş ağrısı (akut ilaçları ayda ≥10-15 gün kullanma) - Uygun reçetesiz tedaviye rağmen yeterince kontrol altına alınamayan baş ağrıları - Bir baş ağrısı uzmanına veya çok disiplinli ağrı kliniğine sevk arzusu > **Sorumluluk Reddi:** Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini almaz. Kendi özel durumunuza özel rehberlik için her zaman nitelikli bir sağlık hizmeti sağlayıcısına danışın. ## Kaynaklar [1] Stovner LJ, Nichols E, Steiner TJ, et al. Global, regional, and national burden of migraine and tension-type headache, 1990–2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. *Lancet Neurol*. 2018;17(11):954-976. PMID:30353868. [2] Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. *Cephalalgia*. 2018;38(1):1-211. PMID:29368949. [3] Bendtsen L, Fernández-de-la-Peñas C. The role of muscles in tension-type headache. *Curr Pain Headache Rep*. 2011;15(6):451-458. PMID:21735049. [4] Derry S, Wiffen PJ, Moore RA. Aspirin for acute treatment of episodic tension-type headache in adults. *Cochrane Database Syst Rev*. 2017;(1):CD011888. PMID:28084009. [5] Lipton RB, Stewart WF, Ryan RE, et al. Efficacy and safety of acetaminophen, aspirin, and caffeine in alleviating migraine headache pain: three double-blind, randomized, placebo-controlled trials. *Arch Neurol*. 1998;55(2):210-217. PMID:9482363. [6] Do TP, Remmers A, Schytz HW, Schankin C, Nelson SE, Obermann M, et al. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. *Neurology*. 2019;92(3):134-144. PMID:30587518. [7] Linde K, Allais G, Brinkhaus B, et al. Acupuncture for the prevention of tension-type headache. *Cochrane Database Syst Rev*. 2016;(4):CD007587. PMID:27092807. [8] Marmura MJ, Silberstein SD, Schwedt TJ. The acute treatment of migraine in adults: the American Headache Society evidence assessment of migraine pharmacotherapies. *Headache*. 2015;55(1):3-20. PMID:25600718. [9] U.S. Food and Drug Administration. FDA Drug Safety Communication: FDA strengthens warning that non-aspirin nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) can cause heart attacks or strokes. FDA.gov. 2015. Available at: https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-drug-safety-communication-fda-strengthens-warning-non-aspirin-nonsteroidal-anti-inflammatory. [10] National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Headaches in over 12s: diagnosis and management. Clinical guideline [CG150]. Updated 2021. Available at: https://www.nice.org.uk/guidance/cg150.